Lugubere moorden als soap verpakt

Al twee weken is Italië in de ban van de vraag wie de 15-jarige Sarah Scazzi wurgde.

Nergens in Europa wordt door de media zo veel over lugubere moorden bericht.

Was het de „huiveringwekkende boer” Michele Misseri of zijn dochter Sabrina die nichtje Sarah Scazzi wurgde? Misbruikte oom Michele Misseri Sarah’s lichaam daadwerkelijk, nadat het vijftienjarig meisje was vermoord? Of bekende hij het misdrijf om zijn dochter Sabrina voor een celstraf te behoeden?

Nu al ruim twee weken zijn dit de belangrijkste vragen die Italië bezighouden. Alle zichzelf respecterende media hebben een speciale correspondent naar het Zuid-Italiaanse dorp Avetrana gestuurd. Elke dag wijden kranten er meerdere pagina’s aan. Televisiejournaals zijn niet compleet zonder de laatste details over de moord op het tienermeisje. Want Italië wil alles weten over Sarah die op 26 augustus verdween en die 7 oktober na aanwijzingen van haar oom live op televisie werd teruggevonden in een put.

Vorige week trokken honderden dagjesmensen naar het huis waar het delict is gepleegd. Gewoon om er een kijkje te nemen. De politie moest het verkeer omleggen. Dit weekeinde arriveerden zelfs bussen vol ramptoeristen.

Het dorpje Avetrana, gelegen in de hak van de Italiaanse laars, is onder de voet gelopen door cameraploegen, fotografen en schrijvende journalisten. Iedereen die binnen de draaicirkel van de camera’s komt is relevant voor de verslaggevers. De gigantische nieuwsstroom rond de moord dwong de officier van justitie het in de media ontstane beeld te corrigeren.

De tragedie rondom Sarah is maar één moordverhaal in een oneindige rij die de afgelopen jaren als ware feuilletons zijn uitgemeten in de Italiaanse media. Het verhaal over de moord op de Britse studente Meredith Kercher in Perugia intrigeert de Italianen nog het meest. Maar liefst 941 keer hebben de Italiaanse tv-journaals sinds 1 november 2007 op prime time aandacht besteed aan dat misdrijf.

In alle landen bericht de journalistiek over lugubere moorden die de publieke opinie schokken, maar nergens gebeurt dat zoveel als in Italië, zo blijkt uit gegevens van een instituut in Pavia dat gespecialiseerd is in mediaonderzoek.

In Italië is het een heus genre met een eigen naam: cronaca nera (zwarte kroniek). De laatste tien minuten van het RAI-tv-journaal zijn er steevast voor ingeruimd.

De Italiaanse tv-journaals samen presenteerden in de eerste helft van 2010 431 berichten over criminaliteit, goed voor 11 procent van het totaal. Groot-Brittannië heeft met 8 procent ook redelijk veel aandacht voor misdaad, maar daar wordt het meer in een context geplaatst. In Spanje was het 4 procent, in Frankrijk en Duitsland 2 procent.

Ondanks de verhoogde belangstelling voor misdaad blijkt uit de statistieken niet dat Italië onveiliger zou zijn dan andere landen. Los van de aan de maffia gerelateerde afrekeningen, die een eigen dynamiek hebben, valt het reuze mee met de criminaliteit, meent Francesco Ferrarotti, hoogleraar sociologie aan de universiteit van Rome. Italianen zijn ook niet extreem bezorgd over de veiligheid in hun land. De helft heeft veel meer zorgen over de economie en de stand van de werkloosheid. In Frankrijk en Engeland maakt men zich veel drukker over onveiligheid op straat.

Dat het belangrijkste tv-journaal van de RAI toch meer aandacht schenkt aan criminaliteit dan aan economie en werkloosheid wijten veel critici aan het feit dat de regeringspartijen het journaal controleren. Politici zouden de aandacht willen afleiden van de werkelijke problemen.

Socioloog Ferrarotti denkt dat dit een deel van de verklaring is. „Men wil het publiek afleiden van de jeugdwerkloosheid en de problemen die jongeren ondervinden bij het opbouwen van hun bestaan.”

Maar de aandacht voor de zwarte kronieken is ook een oud Italiaans fenomeen. Ferrarotti: „Die verhalen grijpen we aan om ons tegen elkaar te kunnen afzetten. We verdelen ons graag in groepen. We volgen de misdaadverslagen als een voetbalwedstrijd.”

Krantenverkoopster Maria bevestigt dat: „Italianen zijn boven alles supporters. Op verjaardagsfeesten, in het weekend aan tafel, verdelen de aanwezigen zich in twee of meerdere kampen naar gelang het aantal mogelijke daders in een moordzaak. Zo vermaken we ons en komen we de tijd door.”

Het meest tot de verbeelding van media en publiek spreken de moorden binnen familie- en vriendenkring op het platteland. Deze misdrijven ontmaskeren de mythe van de geliefde idyllische Toscaanse of Apulische bergdorpjes waar iedereen elkaar kent en waar het leven goed is. Ferrarotti: „Het choqueert ons dat op die vredelievende plekken zulke vreselijke dingen gebeuren.”

Vooral als de moorden binnen de familie plaatsvinden. Ferrarotti: „De familie is hier het belangrijkste maatschappelijke instituut. Zij biedt rust en vrede. Veel meer dan de staat wordt het gezin ervaren als de bescherming tegen de boze buitenwereld. Het is dus choquerend als die plek zich transformeert in een slangenkuil. Zeker nu het gaat om de moord op een meisje als Sarah die ieders dochter had kunnen zijn.”

Bij een moord in een dorp is iedereen gedwongen partij te kiezen. Alle dorpelingen roddelen erover mee, iedereen heeft geheimen te onthullen of juist te verbergen, stelt Ferrarotti: „De camera’s en journalisten registreren de onrust, wakkeren die aan tot landelijke proporties.”

Hun keiharde concurrentiestrijd om de kijkcijfers heeft geleid tot een lugubere nieuwsgierigheid waarbij de honger naar details onappetijtelijk is geworden. „Door de overdreven aandacht in de media gaat dat dorp deel uitmaken van de belevingswereld van alle Italianen die in essentie dorpelingen zijn. Ze roddelen allemaal mee, alsof het hun eigen leven aangaat. De collectieve hysterie van dit moment is dan het onvermijdelijke resultaat.”