Geknotte voetjes als lustopwekkers

Erotisch hoogtepunt in de Chinese kunst is voor de Chinese man, volgens het boek ‘Concubines and Courtesans’, ingebonden meisjesvoeten.

Nadat schilder, kunstverzamelaar en schrijver Ferry M. Bertholet drie jaar lang Chinese erotica had bestudeerd, begon er iets „te knagen”. „In al die schilderingen en objecten staat de vrouw altijd afgebeeld als een gewillige en verleidelijke pin-up,” aldus Bertholet. „Wie was nu eigenlijk die vrouw en wat was haar werkelijke rol in de Chinese samenleving? Hoe was haar leven geweest?”

In bestaande kunstboeken werd deze vraag nooit beantwoord. Chinese erotische kunst valt op door elegantie, tederheid en harmonie. Mannen en vrouwen zijn innig bijeen op open veranda’s en in weelderig begroeide lusttuinen. De voeten van de vrouwen zijn gestoken in het kleinst denkbare schoeisel, kleurrijke muiltjes van zijde waarop ze nauwelijks kunnen lopen.

In het kunstboek Concubines and Courtesans. Women in Chinese Erotic Art van schrijver Ferry M. Bertholet en fotograaf Michiel Elsevier Stokmans hebben de vrouwen op de porseleinen beelden een glanzende huid. De schilderingen op glas of zijde tonen een genot in het intieme liefdesspel, alsof geen enkel zondebesef bestaat. Bertholets collectie in Concubines and Courtesans omspant drie eeuwen. Polygamie was in de feodale samenleving een gewoonte en teken van gezondheid. De erotische kunst weerspiegelt deze levenshouding.

Voor de schaarse westerlingen die China bezochten was het een paradijselijk land met, sinds het begin van de negentiende eeuw, Shanghai als „hoofdstad van de betaalde liefde”. Bordelen waren er in rangen en standen, van luxueuze huizen van liefde en met lampionnen verlichte schepen waar vrouwen als „bloemenmeisjes” ‘geplukt’ konden worden tot smoezelige kamertjes van het laagste allooi.

Erotisch hoogtepunt voor de Chinese man zijn de ingebonden, geknotte meisjesvoeten. Die zijn zijn werkelijke afrodisiaca. Hoe bloot de vrouwen op de kunstzinnige uitingen ook zijn, ze dragen altijd dat minuscule schoeisel. Dichters en schilders kennen aan meisjes met gebonden voeten poëtische vergelijkingen toe, zoals „gouden lotus” of „slanke lotus”, want de vrouwenvoeten lijken op de ongeopende bloem van de lotus.

Bertholet maakt de vergelijking met westerse spitzen uit het klassieke ballet. Maar er is een groot verschil: dat meisjes en vrouwen deze schoenen kunnen dragen, is onvoorstelbaar. Er gaat een lijdensweg aan vooraf die Bertholet kundig en aangrijpend beschrijft: al in haar vroegste jeugd worden de vier kleinen tenen van het meisje onder haar voetzool gewrongen met behulp van banden. Alleen de grote teen werd terwille van het evenwicht vrijgelaten. De hiel wordt naar voren gebogen. Ingebonden voeten golden als statussymbool voor uitverkoren meisjes.

Deze voetverminking had dramatische gevolgen, zoals enkele onthullende, zeldzame foto’s uit circa 1900 laten zien: een vrouw toont de onderzijde van haar blote spitsvoeten. Nauwelijks meer dan een stomp. Op een andere foto staat een vrouw steunend op een wandelstok.

De meisjes kwamen op jonge leeftijd terecht in de prostitutie. Twintig jaar gold als oud. Als prostituees hadden ze geen rechten, bovendien ontbeerden ze een familieband. De lieflijke benaming „lotusbloem” maakte plaats voor „rotte bloem” of „vergane wilg”.

De betaalde liefde in China was razend populair. Bertholet vond een getuigenis dat mannen in lange rijen rij stonden voor de bordelen. De meisjes verleenden zelfs tijdens het nuttigen van een maaltijd hun diensten.

In het boek van Bertholet en fotograaf Elsevier Stokmans wordt voor het eerst „een verband gelegd tussen de harde sociale werkelijkheid en de ideale fantasiebeelden die in kunst worden opgeroepen”. De mannelijke lustfantasie gaat zover dat op een enkele prent de hoerenmadam de benen van een maagdelijk meisje met geweld spreidt.

De vrouwen zijn nagenoeg zonder borsten afgebeeld. Borsten kwamen pas in de twintigste eeuw voor in de Chinese erotische kunst, onder invloed van het westerse schoonheidsideaal. „Het was de droom van iedere prostituee om verlost te worden van haar uitzichtloze bestaan,” concludeert Bertholet.

Met verschijning van dit boek krijgen vrouwen in deze erotische kunst een echt gezicht.

F.M. Bertholet: Concubines and Courtesans. Women in Chinese Erotic Art. Uitg. Mercatorfonds, 206 blz. Prijs € 44,95.