Dit is een artikel uit het NRC-archief De artikelen in het archief zijn met behulp van geautomatiseerde technieken voorzien van metadata die de inhoud beschrijven. De resultaten van deze technieken zijn niet altijd correct, we werken aan verbetering. Meer informatie.
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Economie

Banken vrezen 'ijstijd' bij te veel toezicht

Herstel van vertrouwen en zorgen over te veel soorten toezicht domineerden het bankierscongres Sibos. „Ieder land gaat een eigen interpretatie geven.”

Op het financiële congres Sibos heerst ongenoegen over de nieuwe lappendeken aan toezichthouders. Foto NRC Handelsblad, Maurice Boyer Amsterdam 20-10-2010 Sibos Bankenconferentie in de Rai Foto NRC H'Blad Maurice Boyer
Op het financiële congres Sibos heerst ongenoegen over de nieuwe lappendeken aan toezichthouders. Foto NRC Handelsblad, Maurice Boyer Amsterdam 20-10-2010 Sibos Bankenconferentie in de Rai Foto NRC H'Blad Maurice Boyer

De bladen met gevulde champagneglazen blijven komen bij de stand van Lloyds. De Britse bank die twee jaar geleden nog gered moest worden door de overheid. Niet alleen bij Lloyds is er een feestelijke stemming. Ook bij de vaak blitse stands van tientallen andere internationale banken gaat in de middag de tap open en brengen obers hapjes rond. In de Amsterdamse RAI, waar deze week het jaarlijkse internationale bankierscongres Sibos wordt gehouden, lijkt het soms net of er geen financiële crisis is geweest.

Maar de gesprekken tussen veel van de 8.500 participanten gaan wel degelijk over de crisis. Over de implosie van het bancaire systeem twee jaar geleden en de effecten die nadreunen. Het gaat over de strengere toezichtsregels en over het herstellen van de vertrouwensband met de klant.

De directe bankencrisis mag dan voorbij zijn. De strijd over hoe een dergelijke crisis in de toekomst moet worden voorkomen, is in volle gang.

Overheden en toezichthouders zetten zwaar in op meer en vooral strikter toezicht op financiële instellingen. Bankiers zelf realiseren zich dat meer toezicht onvermijdelijk is. Ze staan achter de nieuwe internationale toezichtsregels van Basel III. Die schrijven onder meer voor dat banken meer kapitaal moeten gaan aanhouden. Maar bankiers vrezen een lappendeken van toezichthouders. „Ik maak mij zorgen over de toekomst wat dit betreft”, zegt ABN Amro-topman Gerrit Zalm. „De algemene regels zijn duidelijk, maar ieder land gaat een eigen interpretatie geven aan de details. Banken die in meerdere landen actief zijn, krijgen daardoor een soort college van toezichthouders.” Zo krijgt ABN binnenkort bezoek van centralebankiers uit vijftien landen die allemaal toezicht houden op de bank. „Ik heb zo mijn twijfels of dit soort innovaties – waarbij de bureaucratie sterk toeneemt – bijdragen aan een beter toezicht”, zegt Zalm.

Zijn zorgen worden gedeeld, zo blijkt tijdens de debatten in de RAI. „Ik ben bang dat er te veel regulering komt waardoor de financiële sector in een ijstijd terechtkomt waar het groei betreft”, zegt Markus Rütimann, bestuurslid bij vermogensbeheerder Schröders. ING-bestuurslid Hans van der Noordaa, verantwoordelijk voor het particulier bankieren in de Benelux, stelt dat de toenemende regulering bedrijven kan hinderen. „Een aantal regels wordt nu op nationaal niveau uitgewerkt. Er dreigt een ratrace tussen toezichthouders. Als ieder land zelf weer aparte regels maakt, kan dat de concurrentie verstoren.”

De financiële crisis, die de wereld mee sleurde in een diepe recessie, maakte duidelijk dat het toezicht had gefaald en dat zelfregulering van de sector kennelijk onvoldoende functioneerde. Overheden spendeerden miljarden aan belastinggeld om banken overeind te houden. Zo moesten in Nederland ABN Amro en Fortis genationaliseerd worden en klopte onder meer ING aan in Den Haag voor financiële steun. Die overheden willen nu dat de regels voor de banken worden aangescherpt. „Maar het was een mooi moment geweest om een Europees toezicht te organiseren. Europa heeft dit niet gedaan en nu is het te laat. Het is een gemiste kans”, zegt Zalm.

Maar strengere regels alleen helpen onvoldoende om het geschonden vertrouwen te herstellen. „Het zou een grote vergissing zijn om te denken dat we de vertrouwenskwestie hebben opgelost. Dat is helemaal niet zo”, zegt Van der Noordaa van ING. „Een manier om dat te doen is via strengere regulering, maar ook door een ander soort bankieren. We hebben als sector de klant lang niet centraal gesteld en dat moet je wel doen.”

Ook als die klant weer het middelpunt wordt van de aandacht, zal het tijd kosten om de scepsis en woede bij de consument weg te nemen. Dat komt niet alleen omdat banken met vaak zeer risicovol gedrag een recessie veroorzaakten. Bovendien kregen klanten jarenlang producten aangesmeerd die ze vaak niet nodig hadden. Daarbij is er al lang veel publieke onrust over de enorme bonussen die bankiers ontvangen. Die waren bovendien vaak afhankelijk van de hoogte van de winst, waardoor kortetermijndenken en risicovol gedrag werden bevorderd.

Met het aanpakken van de riante salarissen hopen banken ook het vertrouwen te herstellen. „Wij veranderen het betalingssysteem fundamenteel’, zegt Zalm. „We hebben nog wel bonussen, maar deze zijn mede afhankelijk gemaakt van klanttevredenheid, kostenbesparingen en andere langeretermijndoelstellingen. De industrie moet hier ook wat aan doen en goed beseffen hoe de sfeer in de maatschappij is. Als we het zelf niet veranderen, dan doen de politici het wel voor ons.”