Dit is een artikel uit het NRC-archief
Bekijk hele krant

Economie

Verplegers en leraren gezocht

Nu al zeven maanden achter elkaar daalt de werkloosheid.

Maar met de bouw – en dus met architecten – gaat het nog steeds niet goed. Waarom niet?

De werkloosheid in Nederland daalt. Sommige bedrijven moeten zelfs alweer moeite doen om aan personeel te komen. Maar niet iedereen profiteert hiervan. Vijf vragen en antwoorden over de huidige stand van zaken op de arbeidsmarkt.

1Hoe staat de arbeidsmarkt ervoor?

Best goed, zeker in vergelijking met andere landen. In september daalde de werkloosheid in Nederland voor de zevende maand op rij, maakte het Centraal Bureau voor de Statistiek gisteren bekend. Na een periode van anderhalf jaar waarin er maand op maand duizenden werklozen bijkwamen, is het eind van de crisis op de arbeidsmarkt nu echt in zicht. De teller staat nu op ‘slechts’ 412.000 werklozen, ongeveer 5 procent van de beroepsbevolking. Dat aantal nadert de zogeheten evenwichtswerkloosheid, waarbij er (nog) geen sprake is van een krappe arbeidsmarkt, maar ook niet van een overschot aan werkzoekenden. Ter vergelijking: de gemiddelde werkloosheid in Europa en de VS schommelt rond de 10 procent.

2Een jaar geleden zag het beeld er totaal anders uit. Hoe heeft de arbeidsmarkt zich zo snel kunnen herstellen van de economische crisis?

De doemscenario’s die een jaar geleden nog rondzongen, klinken nu bijna lachwekkend. Zo zou de werkloosheid volgens prognoses van het Centraal Planbureau eind dit jaar op 730.000 uitkomen. Oftewel 9,5 procent van de beroepsbevolking. Die prognoses werden afgelopen voorjaar naar beneden bijgesteld. Een van de belangrijkste verklaringen voor het snelle herstel is de flexibiliteit van de Nederlandse arbeidsmarkt: veel bedrijven werken met een relatief grote flexibele schil, wat inhoudt dat een deel van het personeel (gemiddeld 25 procent) via een uitzendbureau werkt. Gaat het slecht met een bedrijf, dan staat deze groep meteen op straat. Maar trekt de economie weer aan, dan is deze groep de eerste die profiteert. Vraag en aanbod zijn door die flexibiliteit beter op elkaar af te stemmen.

Daarnaast wijzen arbeidsmarktdeskundigen op de ‘verborgen werkloosheid’ die de cijfers flatteert. De grote groep zelfstandigen zonder personeel (670.000 volgens het CBS) zou de klap van de crisis deels hebben opgevangen: zij hadden afgelopen jaar minder werk, maar komen niet voor in de officiële statistieken omdat ze interen op hun financiële buffer en zich niet melden als werkzoekende.

3Waarom profiteren architecten niet van het herstel?

De arbeidsmarkt voor architecten is voor een heel groot deel afhankelijk van de ontwikkelingen in de bouw. En in die sector gaat het nog steeds niet goed, omdat veel grote bouwprojecten als gevolg van de economische crisis zijn uitgesteld of helemaal niet meer worden uitgevoerd. Het EIB, het Economisch Instituut voor de Bouw, gaat voor dit jaar uit van een productiedaling van 16 procent ten opzichte van vorig jaar en een verlies van 40.000 banen. Pas na 2011 zal de bouwproductie weer aantrekken. De architecten zullen dus nog even op hun tanden moeten bijten.

Architecten hebben volgens de Nederlandse beroepsvereniging van architecten (BNA) sinds het uitbreken van de crisis de gemiddelde orderportefeuille zien krimpen met 40 tot 50 procent. Meer dan een kwart van het personeel in de branche raakte hierdoor zijn baan kwijt.

4Welke beroepsgroepen hebben het ook moeilijk?

Het Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt (ROA) voorspelt in zijn prognose voor de arbeidsmarkt tot 2014 problemen voor onder andere landbouwkundigen, journalisten, organisatiedeskundigen en juristen. Het aanbod overtreft voor deze werknemers de vraag. Voor verpleegkundigen, basisschoolleraren en medisch analisten ziet de toekomst er daarentegen zonnig uit.

5Wat is de verwachting voor de toekomst?

Als de economie zich verder herstelt, profiteert de arbeidsmarkt daar onmiddellijk van. Maar treedt er een vertraging op, of – nog erger – volgt er een tweede dip, dan zal de werkloosheid weer oplopen. Ook is het spannend wat er bij de overheid gebeurt. Gemeentes, ministeries en provincies moeten flink bezuinigen: dat gaat banen kosten. Ambtenarenbond AbvaKabo FNV schat dat er 100.000 arbeidsplaatsen bij de overheid zullen sneuvelen als het regeerakkoord wordt uitgevoerd.

Aan de andere kant krijgen we binnen een paar jaar te maken met een sterke vergrijzing van de beroepsbevolking. Volgens arbeidsmarktdeskundigen zal het tekort aan werknemers als gevolg van deze ontwikkeling de komende tien jaar oplopen tot 300.000. Dat zal de vraag naar personeel snel doen stijgen. Nu al klagen de eerste werkgevers in een aantal sectoren (de zorg, de ict en uitzendbureaus) dat ze moeilijk aan goed personeel kunnen komen.

De grootste uitdaging op de arbeidsmarkt zal de komende jaren liggen in het bij elkaar brengen van vraag en aanbod. Want wie werkloos raakt, krijgt niet automatisch de baan van de werknemer die met pensioen gaat. De mismatch is groot: tegenover de gewilde werknemers met een goede opleiding staan duizenden mensen met een (te) lage opleiding. Zelfs op een krappe arbeidsmarkt zal die laatste groep het moeilijk hebben.