Dit is een artikel uit het NRC-archief
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Televisie

Televisie is voor pretparken een attractie

Televisie is van groot belang voor entertain-mentbedrijven als de Efteling en Studio 100. Of het nu gaat om prinses Doornroosje of superheldin Mega Mindy. „Wij verkopen herinneringen.”

Pretpark Plopsaland of de Efteling? De musicals De Kleine Zeemeermin of Kruimeltje? Tv-series Kabouter Plop of De Sprookjesboom ?

Studio 100 in Schelle bij Antwerpen en de Efteling in Kaatsheuvel beheersen de Nederlandstalige markt voor kinderentertainment. Niet alleen op de televisie, ook in het theater, op dvd, in attractieparken en in allerhande merchandising. Ooit werkten ze samen, nu zijn ze concurrenten.

Studio 100 is in Nederland de hofleverancier van de TROS met peuter- en kinderseries als Bumba, Piet Piraat en Amica. Nieuw sinds deze week is een dagelijks tv-programma van de Efteling voor RTL.

Voor televisie schept Studio 100 personages die voor kinderen herkenbaar zijn en kunnen uitgroeien tot superhelden. Daarmee is de stap naar andere mediavormen klein: in getekende versie komen zij terug in boeken en op pyjama’s, drinkbekers en andere merchandising, met een liedje erbij treden ze op in een musical en in polyester gegoten staan ze in een pretpark.

Vier attractieparken telt het Vlaamse bedrijf inmiddels: drie in België en een in Nederland. „Je kunt er figuren als Kabouter Plop aanraken. Bij zo’n ontmoeting is de emotie veel sterker dan bij tv.”

De Efteling doet hetzelfde, maar dan in een andere volgorde – de figuren vinden hun oorsprong in het attractiepark.

Studio 100 begon ruim twintig jaar geleden als het productiebedrijf van tv-duo Samson en zijn bobtail Gert, de Efteling in 1952 als sprookjesbos en werkgelegenheidsproject voor de regio Kaatsheuvel. Beide entertainmentbedrijven hebben tegenwoordig veel gemeen. Ze halen vergelijkbare omzet- en winstcijfers (zie tabel), willen kinderen (en volwassenen) bereiken met een breed aanbod entertainment en ze vertellen nostalgische verhalen met herkenbare figuren. „Wij verkopen jeugdherinneringen”, zeggen ze allebei.

Kinderen houden van de aansprekende figuren, iconen die voor verschillende generaties interessant zijn. Of het nu gaat om Klaas Vaak (Efteling) of Piet Piraat (Studio 100). En veel ouders vinden de programma’s een veilige keuze uit een enorm aanbod. Wie zijn kinderen niet naar nagesynchroniseerde cartoons uit het buitenland wil laten kijken, komt snel uit bij de nostalgische feel good-programma’s van Studio 100 en de Efteling. Ook al is het risico dat kinderen eindeloos vragen om kaartjes voor een musical of koekjes uit de supermarkt.

Televisie speelt een centrale rol in de strategie van beide bedrijven. Meer als smeermiddel dan als directe bron van inkomsten. De budgetten voor kinder-tv zijn immers laag.

Televisie vormt een klein deel van de omzet van de Vlaamse producent en is eerder een marketingmiddel voor de vier pretparken en 350 merchandisingproducten, van brooddoosjes tot vruchtensap, die in eigen beheer jaarlijks op de markt komen. Daarnaast brengen licentiehouders nog honderden producten op de markt. Daarmee wordt wel veel geld verdiend.

„Je kunt wel straattheater op een plein maken, maar dan bereik je nooit zoveel mensen als op tv”, zegt Hans Bourlon, oprichter van Studio 100. „Maar je kunt je creaties niet gevoelloos van het ene naar het andere medium overzetten. Je moet eerst liedjes componeren, voordat je het theater in kunt. Pas met getekende versies kun je boeken gaan maken. We werken met één creatieve groep die alle details in de gaten houdt.”

Vanuit dezelfde gedachte maakt de Efteling sinds enkele jaren ook tv-programma’s. Net als Studio 100 bewaakt het bedrijf zijn merk streng en houdt het alles in eigen hand. Het bedrijf heeft tekstschrijvers, tekenaars, componisten en decorontwerpers in dienst. Zo kan het een figuur of acteur/musicalster en zijn avonturen voor alle media gebruiken en vloeien alle inkomsten terug naar het bedrijf.

Vanaf deze week verzorgt de Efteling elke dag een uur kindertelevisie bij RTL in Telekids. Dat maakt na tien jaar zijn rentree bij de commerciële omroep. Het programma De Schatkamer is geïnspireerd op de oude kinderspelshows Stuif es in en Ren je Rot.

„De overgang van Sprookjesbos naar achtbaan De Python in de jaren tachtig, was veel groter dan de overgang naar andere media zoals tv, radio en musical”, zegt Olaf Vugts, directeur imagineering van de Efteling. „De ziel van de Efteling zijn sprookjes en die vertellen we in verschillende vormen, zoals onze nieuwe achtbaan over de legende van Joris en de Draak.”

Zowel de Efteling als Studio 100 heeft zich ontwikkeld tot een breed multimediaconcern. Maar de marktbenadering is heel anders. Bij de Vlamingen heerst een zakelijke sfeer, bij de Efteling gemoedelijkheid. Dat stralen de bedrijfspanden ook uit. De entree in Kaatsheuvel is onopvallend – laagbouw naast de dienstingang van het Eftelinghotel. Studio 100 huist in een modern vormgegeven gebouw op het industrieterrein Schelle, door Bourlon ook wel lachend ‘Schellywood’ genoemd.

Zakelijk benadert Studio 100 ook de ontwikkeling van nieuwe series. Zo is Kabouter Plop bewust tijdloos. Hij woont in een bos zonder laatste model gsm of nieuwste model spijkerbroek. Daardoor kan de serie eindeloos worden herhaald voor steeds nieuwe lichtingen kleuters. Sinds 2001 zijn geen nieuwe opnamen meer gemaakt.

Die les had Studio 100 nog niet geleerd bij Samson en Gert. „De kleding van de allereerste afleveringen is ouderwets, ze lezen oude kranten”, zegt Bourlon. De afleveringen van de serie die begon in 1989 zijn te gedateerd om nog uit te zenden.

Gert Verhulst, net als Hans Bourlon ook directeur van Studio 100, trad met zijn hond Samson jarenlang op in de Efteling. „Op een veldje hier verderop”, zegt Olaf Vugts van de Efteling. „Verhulst en Bourlon hebben naar ons gekeken hoe een park kan bijdragen aan je merk. Wij hebben geleerd van hun tv-producties. We hebben een vriendschappelijke relatie, maar we zijn wel concurrenten.”

Studio 100 produceerde de eerste musicals in het Eftelingtheater, waaronder De Kleine Zeemeermin. De musical De Sprookjesboom is de eerste die de Efteling geheel in eigen beheer produceert. Vanaf 8 december gaat de productie op toernee.

Het Vlaamse bedrijf kijkt verder dan de Benelux. Het richt zich ook op de Duitstalige markt. Het kocht in 2008 het Duitse mediabedrijf EM Entertainment, eigenaar van klassieke kindertelevisie als Maja de Bij, Heidi en Wicky de Viking.

Anders dan een kabouter als Plop en een pratende hond als Samson zijn dat figuren die het goed doen in alle culturen. „Een kabouter is een Noors gegeven. In Zuid-Europa hebben ze er niets mee”, zegt Bourlon. Studio 100 heeft een kantoor in München. Ze maken een Duitse versie van tienerserie Het huis Anubis. „We willen van Duitsland net zo’n thuismarkt maken als België en Nederland, ook met attractieparken, musicals en merchandising.”

De Efteling richt zich minder op het buitenland en heeft volgens Vugts ook een minder commerciële aanpak dan Studio 100 dat een figuur maximaal exploiteert. Het bedrijf zoekt de expansie meer in verbreding. „We laten onze creativiteit niet leiden door economische factoren. We kijken niet welke kleur kinderen het leukst vinden en gaan daarbij iets bedenken.”

De tv-programma’s van de Efteling lijken het best op hun plaats bij de publieke omroep omdat het bedrijf tv op de eerste plaats ziet als creatieve en educatieve uiting. „Kijkcijfers komen voor ons op de tweede plaats”, zegt Vugts. De Efteling werkt al samen met TROS, NCRV, KRO en AVRO. Waarom dan toch in zee met de commerciële omroep? „Ik moet mij houden aan de regels van het Commissariaat voor de Media. Als je dan iets uit het park wilt doen dan wordt dat al gezien als reclame. Ons idee was om twee teams te laten strijden in De Efteling en dan moet je naar de commerciëlen.”

Het Commissariaat voor de Media doet nog onderzoek naar de samenwerking tussen de TROS en de Efteling. De toezichthouder moet beoordelen of de omroep zich bij het programma De Sprookjesboom bezondigt aan het maken van winst door derden, in dit geval de Efteling.

Een woordvoerder van het Commissariaat sluit niet uit dat de TROS opnieuw – na Bibaboerderij – een waarschuwing krijgt. Volgende maand praat het Commissariaat met de Nederlandse Publieke Omroep over de vraag wat nu wel en niet kan bij kindertelevisie.