Dit is een artikel uit het NRC-archief
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Beeldende kunst

Sharon confronteert Israël met zichzelf

Het wassen beeld van ex-premier Ariel Sharon in coma houdt Israël een spiegel voor. „Sharon is niet alleen met Israël verbonden, in sommige aspecten ís hij Israël.”

Het wassen beeld van de comateuze Ariel Sharon, gezien door de ruit van de expositieruimte in Tel Aviv. Foto AP Seen through a window that reflects a tree, a life sized replica of former Israeli Prime Minister Ariel Sharon in hospital bed, an installation by Israeli artist Noam Braslavsky, is exhibited at the Kishon gallery in Tel Aviv, Israel, Tuesday, Oct. 19, 2010. The exhibition presenting Braslavky's artwork is due to open Thursday. Over four years after a devastating stroke, Ariel Sharon remains in a coma. (AP Photo/Ariel Schalit)
Het wassen beeld van de comateuze Ariel Sharon, gezien door de ruit van de expositieruimte in Tel Aviv. Foto AP Seen through a window that reflects a tree, a life sized replica of former Israeli Prime Minister Ariel Sharon in hospital bed, an installation by Israeli artist Noam Braslavsky, is exhibited at the Kishon gallery in Tel Aviv, Israel, Tuesday, Oct. 19, 2010. The exhibition presenting Braslavky's artwork is due to open Thursday. Over four years after a devastating stroke, Ariel Sharon remains in a coma. (AP Photo/Ariel Schalit) AP

De ogen zijn geopend, en staren in de verte. Hij lijkt te ademen, de borstkas onder de blauwe pyjama beweegt. Het gezicht is bleek, maar hij is niet afgevallen. „Zo moet Ariel Sharon er op dit moment ongeveer bij liggen”, zegt de Israëlische kunstenaar Noam Braslavsky. „Ik heb de details via bronnen gecontroleerd, zoals de geopende ogen, het gewicht, de lichamelijke reflexen.”

Braslavsky heeft de Israëliërs voor het eerst sinds vier jaar weer oog in oog laten staan met een man die zij het liefst in de vergetelheid drukken. Gisteren opende in een galerie in het centrum van Tel Aviv Braslavsky’s tentoonstelling ‘Ariel Sharon’, waar een levensechte beeltenis van de voormalige Israëlische premier in bed ligt. Het bed met het wassen beeld van Sharon moet, zegt Braslavsky, de komende tijd een mausoleum worden, waar Israëliërs weer gaan nadenken over hun bijna vergeten leider. „Ariel Sharon is een taboe in Israël”, zegt de kunstenaar.

En daar heeft hij een punt. Zoek naar Sharon-posters bij mensen thuis, ansichtkaarten, boeken of documentaires in winkels – ze zijn vrijwel onvindbaar. Evenmin zijn er straatnamen of boulevards met zijn naam. Terwijl voormalige premiers als Yitzhak Rabin of David Ben Gurion onontkoombaar zijn in de publieke ruimte, is de oogst ronduit mager voor de politicus die sinds de stichting van de staat Israël, in 1948, met de geschiedenis van het land verbonden is.

Braslavsky: „Dit komt niet zozeer omdat hij politiek omstreden is, maar omdat het Israëlische publiek nooit echt afscheid van hem heeft kunnen nemen. Een leider komt op, beleeft hoogtijdagen, zijn macht brokkelt af, hij sterft en krijgt een standbeeld. Sharon legde die weg niet af. Hij zweeft tussen leven en dood, op een waarschijnlijk bijzonder onprettige manier. Een mens wil eigenlijk niet over zo’n lange coma nadenken. Dat heeft het onderwerp moeilijk bespreekbaar gemaakt.”

En dat, zegt Braslavsky, terwijl de kijkers in Sharon juist een metafoor voor de staat Israël kunnen zien. „Een oude man die leeft, maar niet zonder kunstmatige hulpmiddelen kan. Israël is er niet veel beter aan toe, we kunnen niet zonder Amerikaanse hulp. Ogen die open staan, maar niet zien wat er gebeurt. Sharon is niet alleen met Israël verbonden, in sommige aspecten ís hij Israël.”

Tijdens zijn actieve carrière was Ariel Sharon een polariserende militair en politicus. Hij vocht in de Israëlische Onafhankelijkheidsoorlog, stond aan de basis van de oprichting van het rechtse Likud, en later, in 2005, de afsplitsing Kadima. Hij moest als minister aftreden na zijn betrokkenheid bij het bloedbad door Libanees-christelijke milities in de Palestijnse vluchtelingenkampen Sabra en Shatila, in 1982. Zijn bezoek aan de Tempelberg, tien jaar geleden, was de lont in het kruitvat van een tweede Palestijnse opstand. Hierna werd hij premier en brak hij met Likud om zijn terugtrekkingsplan van kolonisten uit de Gazastrook. Januari 2006 raakte Sharon in een coma, sindsdien wordt hij kunstmatig in leven gehouden.

De expositie van Braslavsky heeft, zoals beoogd, voor hernieuwd rumoer in Israël over Sharon gezorgd. Kadima, de oppositiepartij die Sharon oprichtte, is ontstemd over de manier waarop de voormalige partijleider wordt afgebeeld. Yoel Hasson, parlementslid van Kadima, noemde het „een goedkope stunt van een kunstenaar om aandacht te trekken”.

Politiek getinte kunst komt veel voor in Israël. Kunst neemt een grote plaats in in het publieke debat, dat door extreme polarisatie in de afgelopen jaren soms een uitgebluste indruk maakt. Exposities of theatervoorstellingen met een politieke achtergrond kunnen altijd op heftige maatschappelijke reacties rekenen, maar breken tegelijkertijd lastig bespreekbare onderwerpen open. Deze zomer exposeerden twintig kunstenaars in Tel Aviv hun interpretatie van de extreemrechtse minister van Buitenlandse Zaken, Avigdor Lieberman. Het leverde een bont beeld op: Lieberman als varken, Lieberman als boormachine-met-pootjes, Lieberman als verknipte fotocollage. De curator, Doreet Levitte Harten, kreeg wat zij hoopte: debat over de persoon Lieberman, en over de rol die kunst moet spelen bij politieke kwesties.

Noam Braslavsky, die tegenwoordig in Duitsland woont, zegt dat hij geraakt is door de emoties die Ariel Sharon bij Israëliërs oproept. „De eerste reactie is: hoezo, waarom Sharon? Dan komt de confrontatie, en raken mensen geëmotioneerd door wat Sharon in zijn actieve carrière bij hen teweegbracht. Ik nam mijn taxichauffeur mee naar binnen, hij barstte meteen in tranen uit. Voor die man was Sharon destijds een held, maar hij had jarenlang niet over Sharon nagedacht.”