Dit is een artikel uit het NRC-archief
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Cultuur

Promoveren op 'Oorontsteking bij de kanarie'

Cover van het boek President Robert van Mark Traa
Cover van het boek President Robert van Mark Traa

Mark Traa: President Robert. Athenaeum, Polak & Van Gennep, 158 blz. €16,95

Ooit was ik getuige toen de betreurde dichter en criticus Michaël Zeeman in de dichterskantine op de Utrechtse ‘Nacht van de Poëzie’ zijn niet bestaande proefschrift ‘Oorontsteking bij de kanarie’ wist te verkopen voor 25 gulden. Hij zei er op te zijn gepromoveerd aan de Utrechtse Faculteit Diergeneeskunde (Kleine Huisdieren). Zijn wetenschappelijke innovatie was bescheiden maar in alle eenvoud briljant: schoonmaken met een wattenstaafje, klaar. Dichter dan Zeeman ben ik een talent op het gebied van de pseudologia fantastica nooit genaderd.

Maar de hoofdpersoon in Mark Traa’s boek President Robert, de Haagse kleermakerszoon Robert Lombert (1921-2009), kon het ook. Een fascinerende geschiedenis over een bedenkelijke jongeman met het enorme vermogen zijn (naïeve) omgeving te overtuigen. Dat hij zich als leider van een jongensclub Chief President liet noemen is op zich niet vreemd. Hij is er alleen nooit mee gestopt.

Zo stichtte Lombert als jong volwassene het Particulier Initiatief tot het doen van charitatieve werken (PI), waarvan het bestuur bestond uit familieleden en zijn mecenas, de schimmige en steenrijke Limburgse notaris Quadvlieg. Er werd een onwaarschijnlijk project gestart op Curaçao, destijds welvarend genoeg om helemaal geen behoefte te hebben aan liefdadigheid. Niettemin pakte Robert Lombert zo groots uit dat het PI-project leidde tot bezorgde aantekeningen van toenmalig minister-president Beel. Mark Traa trof ze aan op ambtelijke archiefstukken.

Het fiasco van een en ander weerhield familie, mecenas en vrienden er niet van in een nog omvangrijker Lombert-fantasma te stappen. Zijn hele ‘hofhouding’ (Lombert kleedde en gedroeg zich als koninklijk president) volgde hem op het luxe jacht ‘President Robert’ voor een bizarre zeereis naar Zuid-Afrika, om daar een Derde Wereldoorlog uit te zitten. We schrijven 1951, de angst voor het ‘communistische gevaar’ was enorm.

Natuurlijk begon na enige tijd twijfel te rijzen bij de opvarenden. De tussenstops duurden soms maanden, de enorme voorraad ingeslagen drank werd grondig aangesproken, het bewind kreeg de trekken van een dictatoriale staat, met een eigen heerser, regering en eigen geld. Vluchten was moeilijk. Men had zijn paspoort moeten inleveren, de Poolse jachtkapitein had een goed gevulde wapenkast en stond aan Lomberts zijde. Na omzwervingen langs Afrikaanse havens komt het jacht in Southampton terecht. De pers heeft er intussen lucht van gekregen en de onderneming sterft een roemloos einde in een rechtszaak, waar de verbijsterde edelachtbaren Lombert tot enkele maanden gevangenisstraf veroordelen.

Hij wordt ook door psychiaters onderzocht. Conclusie: ‘Inflatie van het ik, pseudologia fantastica, maar ook: het is niet gelukt deze persoonlijkheid te doorgronden.’ Je zou ook hier zeggen: ‘Chapeau!’ Wat een talent! Als geen ander wist Lombert te schermen met geheime, machtige genootschappen, katholieke connecties.

In het uitstekende, zakelijk vertelde relaas van Mark Traa blijft Lombert een arrogante en autoritaire jongeman die uit eigen gewin mensen wil opvoeden op wie hij wezenlijk neerkijkt. Een kille patiënt, ongeneeslijk. Hij slijt zijn verdere dagen als vertegenwoordiger in plastic toilettasjes, maar doet zich regelmatig voor als gezant van het Vaticaan en zegt connecties te hebben met De Gaulle. Waar Robert Lombert de meeste ongelofelijke zaken werkelijkheid wist te doen schijnen, is President Robert van Mark Traa een fascinerend bewijs van hoe de werkelijkheid het zo kan draaien dat je haar nauwelijks nog kan geloven. Heerlijk.