Dit is een artikel uit het NRC-archief
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Geopolitiek

Nieuwe koers Rusland verdient aanmoediging

Soms gaan grote politieke veranderingen in de wereld betrekkelijk geruisloos, in kleine stapjes, en op zo’n manier dat het even duurt voor je in de gaten hebt wat er eigenlijk aan de hand is. Tot iemand je erop wijst. Dan zie je opeens allerlei aanwijzingen dat er inderdaad iets ingrijpend aan het verschuiven is.

„Let maar eens op”, zei de Franse geopolitieke denker François Heisbourg deze zomer aan het eind van een telefoongesprek over de NAVO. „Of het beklijft is nog onzeker, maar de afgelopen maanden lijkt zich een diepe en brede verandering in de Russische buitenlandse politiek voltrokken te hebben.”

Heisbourg drukte zich voorzichtig uit. Maar het is eigenlijk al niet meer over het hoofd te zien. Rusland is hard bezig zijn relaties met de wereld te verbeteren – met de Verenigde Staten, met de NAVO, met zijn buren.

Rusland wil weer een speler op het wereldtoneel zijn, en niet meer alleen door dwars te liggen of westerse landen uit elkaar te spelen, maar door aansluiting te zoeken. In het Kremlin is het besef doorgedrongen dat ook een groot land als Rusland het niet op eigen houtje redt in de huidige geïntegreerde wereldeconomie, hoe rijk aan olie- en gasvelden het land ook is. En in de internationale politiek werpen goede banden met landen als Nicaragua, Venezuela en Wit-Rusland nu eenmaal niet zo heel veel vruchten af.

Het gezicht van de nieuwe buitenlandse koers is onmiskenbaar president Medvedev. Dinsdag verklaarde hij in de Franse badplaats Deauville, na een gesprek met president Sarkozy en kanselier Merkel, dat hij volgende maand deelneemt aan een top met de NAVO. Dezelfde NAVO die in februari in de Russische militaire doctrine nog werd gerangschikt onder de „militaire gevaren en bedreigingen voor de Russische federatie”.

Ook zei Medvedev dat hij bereid is te praten over Russische deelname aan een raketschild van de NAVO in Europa. Een opmerkelijk welwillende houding, nadat Moskou zich jaren fel tegen de plannen voor zo’n schild heeft verzet.

Langzamerhand valt er een aardig lijstje te maken van grote en kleine voorbeelden van het nieuwe Russische buitenlandse beleid. Na veertig jaar onenigheid sloot Moskou onlangs een akkoord met Noorwegen over de loop van hun grens in de Barentszzee. De relatie met Polen, op historische gronden ijzig, is de laatste tijd duidelijk aan het verbeteren. En toen de ex-Sovjetrepubliek Kirzigië dit voorjaar in etnisch geweld en chaos dreigde te verzinken, maakte Moskou geen misbruik van de situatie door er de macht naar zich toe te trekken.

Verder stelt Rusland tot tevredenheid van de VS zijn luchtruim open voor bevoorrading van de NAVO-operatie in Afghanistan. En het stemde in met de internationale sancties tegen Iran.

Dan is er nog het verdrag over de vermindering van kernwapens, dat Medvedev en Obama in april tekenden. Het streven naar meer economische samenwerking werd in juni gesymboliseerd door Medvedevs reis naar de VS. Daar at hij niet alleen een hamburger met Obama, hij ging ook langs bij Steve Jobs van Apple.

Modernisering van de Russische economie is het motief voor de nieuwe koers. De economische crisis is ook in Rusland hard aangekomen en de industrie snakt naar buitenlandse investeringen.

Het primaire doel van onze buitenlandse politiek, zei Medvedev in juli tegen de Russische ambassadeurs, is de groei van de welvaart van onze burgers. Daarom moet Rusland „speciale op modernisering gerichte bondgenootschappen sluiten met onze belangrijkste internationale partners, landen als Duitsland, Frankrijk, Italië, de EU in het algemeen, en de Verenigde Staten”. Dat klinkt toch heel anders dan de Koude Oorlog-retoriek die nogal eens oplaaide toen Poetin en Bush de betrekkingen nog bepaalden.

In 2008 leidde de Georgië-oorlog tot een ernstige verstoring van de relatie. Maar zodra Obama in 2009 het Witte Huis betrok maakte hij herstel van de betrekkingen met Rusland tot prioriteit. Voorlopig is het een van de weinige successen van zijn buitenlandse beleid.

Dat deze positieve ontwikkeling ook doorzet, is niet gezegd. Hoe in Moskou de werkelijke machtsverdeling is tussen Medvedev en premier Poetin, blijft onduidelijk. Steunt Poetin de toenadering tot het Westen? Zet hij deze koers voort, als hij wellicht opnieuw president wordt? Dat blijven grote onzekerheden. Maar de koerswijziging van Medvedev is geen gril. Zij is afgedwongen door de economische omstandigheden.

Rusland moet meedoen in de wereld. Om economisch niet verder achterop te raken. Maar ook om politiek-strategische redenen. Dat de VS en Europa een bedreiging voor Rusland vormen is niet vol te houden. Om sterk te staan tegenover de opkomende macht China, moet Rusland erkennen dat samenwerking in de euro-atlantische zone in zijn belang is.

Voor Europa zou het een grote vooruitgang zijn als eindelijk het proces afgemaakt kan worden dat begon met de val van de Muur. Als Moskou accepteert dat de NAVO niet verdwijnt en dat Rusland gebaat is met goede banden met zijn Europese buren. Als de VS en Rusland meer samenwerken in grote internationale kwesties. Als het tot een verzoening komt tussen Polen en Rusland.

Zover is het allemaal nog niet. Maar de stappen die Rusland nu zet verdienen aanmoediging. Om te beginnen van de NAVO, op haar top in november.