Dit is een artikel uit het NRC-archief
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Cultuur

In Rijssen vliegen de eieren tegen de ruiten

De eerste taak van een documentairemaker is natuurlijk om een interessante, overtuigende en valide film tot stand te brengen. Maar voor wie echte mensen in beeld brengt en hen zo gebruikt als belangrijke grondstof van zijn film, komt er nog een plicht bij. Hij dient er voor te zorgen dat de openbaarmaking van beelden en uitspraken zijn hoofdpersonen niet in gevaar brengt of anderszins last bezorgt. In het geval dat dergelijke gevolgen onvermijdelijk zijn, is het de verantwoordelijkheid van de filmmaker betrokkenen daarop te wijzen en in staat te stellen die risico’s realistisch af te wegen.

Uitgesproken EO maakte gisteren duidelijk dat dit niet helemaal goed is gegaan bij de documentaire Rijssens stille oorlog, later op de avond uitgezonden door Holland Doc (IKON). Regisseur Emile van Rouveroy van Nieuwaal is emeritus hoogleraar rechtsantropologie en zou zich dus bij uitstek bewust moeten zijn van de mogelijkheid van zulke consequenties.

Al in zijn eerdere film Staphorst in tegenlicht (2007) betoonde Van Rouveroy zich gefascineerd door de meest excentrieke stam die je in Nederland aan kunt treffen, de orthodoxe protestanten, die zichzelf graag ‘refo’s’ noemen. In het Twentse stadje Rijssen is de SGP verreweg de grootste partij, maar levert geen wethouders. Ook wonen er rond de duizend moslims van Turkse afkomst.

De film portretteert onder meer een reformatorische boekhandelaar en een Nederlands-Turkse vrouw. De laatste lijkt dichter bij de moderniteit staan dan de eerste. Ze ontmoeten elkaar niet in beeld, maar spreken zich beiden wel uit over de wereld van de ander.

De boekverkoper heeft niets tegen moslims („aardige mensen”), maar het zijn natuurlijk wel heidenen die een dwaalleer aanhangen. De vrouw voelt zich op haar beurt uitgesloten van de Nederlandse maatschappij en stelt dat er „een stille oorlog” woedt, niet speciaal in Rijssen, maar in het hele land.

Die oorlog, zo leert de EO, was wel heel erg stil, totdat Van Rouveroy enkele weken geleden zijn film in Rijssen voorvertoonde. Nu vliegen de eieren tegen de ramen van beide hoofdpersonen en betreuren beiden dat ze aan de film hebben meegewerkt.

Het resultaat voegt niet heel veel toe aan wat we al wisten over beide groepen. De regisseur stelt dat hij had gehoopt een dialoog te bewerkstelligen tussen twee gemeenschappen die naast elkaar leven. Zo dat al de taak van een filmmaker zou zijn, dan is het hier kennelijk niet gelukt.

Eerder doet Van Rouveroy denken aan een bezoeker van een vuurwerkfabriek die om beter te kunnen rondkijken een lucifer aansteekt.