Dit is een artikel uit het NRC-archief
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Opvoeden

Dwarsliggen in een gezin van 28 kinderen

Cover van het boek De eenzame polygamist van Brady Udall
Cover van het boek De eenzame polygamist van Brady Udall

Brady Udall: De eenzame polygamist. Vertaald door Erica Feberwee. Meulenhoff, 622 blz. € 22,50

Golden Richards maakt een rottige tijd door. Zijn bouwbedrijf kwakkelt en om zijn familie te onderhouden heeft hij de opdracht aangenomen een bordeel te verbouwen, tweehonderd mijl verderop. Maar Goldens familie is ernstig religieus, en dus moet hij thuis liegen dat de klus een seniorencomplex betreft. De schaarse uren die hij thuis is, wordt hij overspoeld door het lawaai van zijn kinderen en door schuldgevoel over zijn begeerte naar de vrouw van zijn opdrachtgever.

Een deel van de verklaring voor dit alles is dat Golden Richards’ familie geen gewone familie is. Hij heeft 28 kinderen en vier vrouwen, verdeeld over drie huizen. Er wordt door zijn oom Chick, die invloedrijk is in de gemeente, druk op hem uitgeoefend er een vijfde vrouw bij te nemen – ja, er wordt zelfs gefluisterd dat hij de Een is die Sterk is en Krachtig en die gezonden is van hogerhand om orde te scheppen in het huis van God.

De familie hoort bij een kleine gemeenschap in Utah die zich afscheidde van de Mormoonse kerk toen die laat in de 19de eeuw de veelwijverij afschafte. De omgeving bekijkt hen met argwaan, maar ze slaan zich met christelijke blijmoedigheid door alle aardse sores heen.

Een van de verdiensten van Udall (die debuteerde met de verhalenbundel Letting loose the hounds ) is dat hij de diverse toonhoogten van deze (te) omvangrijke vertelling behoorlijk organisch aan elkaar weet te lassen. Daar waar Golden centraal staat is de toon ironisch, maar net ingehouden genoeg om hem niet als een totale sukkel neer te zetten die zich met al zijn familiale verplichtingen geen raad weet.

Het grootste contrast vormen deze passages nog met die waarin Rusty, oftewel zoon # 5, het middelpunt is; van alle kinderen is hij degene die het meest opstandig de ergernissen van dit ongebruikelijke milieu ondergaat. Dat beperkt zijn contacten met zijn biologische moeder Rose, die haar toch al zwakke mentale gezondheid verder ondermijnt met een verslaving aan Bouquet Reeks-romannetjes. Rusty’s woede leidt uiteindelijk tot een gruwelijk ongeluk, dat de harmonie van de vier gezinnen zoetig genoeg weer wat doet versterken.

De roman speelt zich af in de jaren zeventig en daarmee tegen de achtergrond van de kernproeven die in het naburige Nevada worden gehouden. De eerste grote duistere fall-out wolk trekt juist over wanneer Golden en Beverly het eerste van de vier huwelijken willen consummeren. Even lijkt Udall met deze apocalyps van bijbelse omvang een extra dimensie aan het boek toe te willen voegen, maar dat zou een veel te grote stijlbreuk vormen en hij houdt zich aan de historische consequenties, zonder dat echt duidelijk wordt wat de functie ervan dan wel is.

Maar het meest opvallend aan deze roman is dat Udall er blijkbaar nogal veel aan gelegen is deze uitgebreide familie niet als een freakshow neer te zetten. Udall groeide zelf op in een grote (en politiek invloedrijke) mormoonse familie en het is opvallend hoe gespeend van wrokhij dit renegate milieu portretteert. Het slot is zelfs, gegeven alle recente ongeregeldheden, idyllisch, wanneer dat geplande vijfde huwelijk er uiteindelijk toch van komt en de vier vrouwen de nieuwe bruid weggeven: ‘Onder een weids hemelgewelf komen ze samen – vader, moeders en kinderen. Ze schudden elkaar de hand en ze kussen en omhelzen elkaar uitbundig, alsof ze zichzelf er voor eens en voor altijd van hopen te overtuigen dat bij hen het onmogelijke mogelijk is gebleken, dat bij hen het wonder zich heeft voltrokken: het wonder van één groot, gelukkig gezin.’

En zo zal menig mannelijke lezer het boek dichtslaan met het betrapte gevoel dat hij, hoe groot diens aardse sores ook mogen zijn, heel even had gewild dat hij zelf Golden Richards was.