Dit is een artikel uit het NRC-archief
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Cultuur

De ultieme uitdaging op de saxofoon

Het is bijna onmogelijk om de 24 caprices van Niccolò Paganini te spelen. Raaf Hekkema deed het wel. Op de saxofoon.

„Als klassiek saxofonist verkeer je in een kwetsbare positie”, zegt saxofonist Raaf Hekkema (42). „Je speelt vaak muziek die oorspronkelijk niet voor het instrument bedoeld is.” Hekkema maakte een bewerking van de 24 caprices van Niccolò Paganini, behorend tot het moeilijkste repertoire voor viool.

Wat oorspronkelijk bedoeld was ter verbetering van zijn techniek, groeide uit tot een groot project. Na een cd-opname en bladmuziekuitgave volgt nu een reeks concerten onder de titel The ultimate challenge, waarbij Hekkema ‘duelleert’ met violist Rudolf Koelman (51), leerling van Jascha Heifetz en oud-concertmeester van het Concertgebouworkest.

Beide musici spelen beurtelings caprices; enkele daarvan zijn voor beide instrumenten bewerkt tot een soort theatrale dialoog.

Het was bij dezelfde Rudolf Koelman, inmiddels werkzaam in Zwitserland, dat Hekkema in 2000 op de stoep stond. Of hij hem wilde helpen bij zijn Paganini-arrangementen? „Ik ben nog altijd de enige die de caprices live op cd heeft gezet, een record dat staat sinds 1996”, benadrukt Koelman.

Toen Hekkema de muziek voor saxofoon wilde omwerken, was Koelman verbaasd maar ook uitgedaagd. „Al had ik eerlijk gezegd geen oplossing voor sommige problemen.” Eén daarvan: op een viool kun je met dubbelgrepen akkoorden spelen op meer snaren tegelijkertijd, terwijl een saxofoon normaliter maar één toon voortbrengt. „Dat bleek met technische ingrepen toch te manipuleren”, zegt Raaf, terwijl hij op zijn saxofoon twee tonen tegelijk aanblaast. „Je kunt een greep toepassen die de normale luchtstroom verstoort. Het instrument raakt dan uit zijn gewone doen.”

Ook kun je tegelijk zingen en spelen. „Door het vacuüm zuigen van het mondstuk ontstaat er een klakkend geluid, als een soort vioolgetokkel.”

Het was nooit de bedoeling om álle 24 caprices om te schrijven naar saxofoon. Maar met hulp van Koelman kon Hekkema een arrangement maken dat recht doet aan de oorspronkelijke moeilijkheidsgraad en muzikale inhoud. Koelman: „Toen ik bij Heifetz studeerde, werden die caprices nog als technische etudes beschouwd. Inmiddels worden ze meer serieus genomen.”

Toen Hekkema uitgever Schott benaderde voor zijn arrangementen, was de reactie: onspeelbaar. „Maar nadat ik in 2007 de Echo had gewonnen, het Duitse equivalent van de Edison, hadden ze opeens wel belangstelling.” Een integrale uitvoering zal hij niet snel geven, „het moet voor het publiek wel leuk blijven.” Wel hoopt hij de saxofoon middels de caprices verder te emanciperen. „Er komt langzaam verandering in de klassieke muziekwereld. Grenzen vallen weg, moderne componisten hebben belangstelling voor het instrument. Met de nieuwe groep Raven speel ik 17de- eeuwse muziek op 21ste-eeuwse instrumenten. Het is een uitdaging om de klassieke concertbezoeker met de saxofoon vertrouwd te maken.”

22/10 Muziekgebouw aan ’t IJ Amsterdam, 24/10 Witte Kerk. Heiloo, 14/11 ’t Theehuis Venray. Inl. www.raafhekkema.com