Waarom de Fransen zo vaak staken

Staken, staken. Het lijkt of Frankrijk amper anders doet.

Waarom eigenlijk? Vijf redenen waarom de Fransen staken spannend, vrolijk en symbolisch vinden.

A man holds a placard which reads "Listen to the public's rage" during a demonstration in front of the French Senate in Paris October 20, 2010. French trade unions kept up their resistance on Wednesday to an unpopular pension reform due for a final vote in the Senate this week. REUTERS/Charles Platiau (FRANCE - Tags: CIVIL UNREST EDUCATION EMPLOYMENT BUSINESS POLITICS IMAGES OF THE DAY)
A man holds a placard which reads "Listen to the public's rage" during a demonstration in front of the French Senate in Paris October 20, 2010. French trade unions kept up their resistance on Wednesday to an unpopular pension reform due for a final vote in the Senate this week. REUTERS/Charles Platiau (FRANCE - Tags: CIVIL UNREST EDUCATION EMPLOYMENT BUSINESS POLITICS IMAGES OF THE DAY) Reuters

1 Protest en opstand maken deel uit van de politieke cultuur in Frankrijk.

De Franse Republiek zelf bestaat dankzij een opstand: de revolutie van 1789, die een abrupt einde maakte aan de absolute monarchie. Daarna volgden andere revoluties, zoals die van de ‘Commune van Parijs’ van 1871, waarbij revolutionairen barricaden opwierpen in hun strijd tegen de heersende burgerij.

In mei 1968 vond het mythische protest plaats van arbeiders en studenten. Arbeiders eisten meer loon, de studenten verzetten zich tegen de autoritaire president De Gaulle en eisten culturele vrijheid. Alle grote en kleinere revoluties hebben in het Franse publieke bewustzijn de gedachte doen ontstaan dat sociale vooruitgang is verbonden met straatprotest.

Bij de huidige demonstraties over de pensioenen merk je dat aan het gebruik van de jaartallen 1968, en zelfs 1789, in debatten, in krantenartikelen en op spandoeken. De protestcultuur wordt van generatie op generatie overgedragen. Gisteren werden demonstrerende scholieren in Parijs begeleid door ouders en leraren.

2 Staken en demonstreren levert vaak wat op.

Niet zelden zijn werkonderbrekingen of andere protesten in Frankrijk succesvol. In 1991 protesteerden boeren tegen de lage prijzen van hun producten. Ze vochten met de politie en richtten vernielingen aan. President Mitterrand herstelde de rust door de boeren een vroeger pensioen aan te bieden. Vrachtwagenchauffeurs dwongen in 1997 door ‘slakacties’ – langzaam rijden op de snelweg – een vroegere pensioenleeftijd af. In 1995 strandde een poging van president Chirac en zijn premier Juppé om de sociale zekerheid te hervormen, na massale demonstraties en stakingen in verschillende sectoren. Premier De Villepin moest in 2006 bakzeil halen in een conflict met vakbonden en studenten over een flexibel arbeidscontract voor jongeren. Dat gebeurde na soms gewelddadige bezettingen van universiteiten.

3Er is weinig sociaal overleg. Frankrijk is een centraal geleid land. De revolutie van 1789 leverde Napoleons Keizerrijk op. En in de huidige ‘Vijfde Republiek’ lopen alle politieke lijnen naar het Elysée-paleis, waar Nicolas Sarkozy huist. Hervormingen worden uitgezet in het Elysée. Veel minder dan in bijvoorbeeld Nederland worden ze afgestemd met sociale partners.

Sarkozy leek in 2008 met deze traditie te breken door een hervorming van de arbeidsmarkt door de sociale partners te laten voorbereiden. Deze poging slaagde wonderwel, maar daarna lijkt de president weer te zijn teruggevallen in de oude gewoonten. Vakbonden klagen dat ze in het geheel niet zijn betrokken bij de huidige pensioenhervorming.

Het alternatief voor sociaal overleg zoeken de bonden op straat. Uit het aantal stakers of demonstranten ontlenen ze hun legitimiteit in het publiek debat. Na ieder protest begint een bataille des chiffres - een strijd om de aantallen – waarbij de schatting van het aantal demonstranten door de bonden vaak vele malen hoger ligt dan de schatting van het ministerie van Binnenlandse Zaken.

4Staken en demonstreren is leuk!

Wie staakt, gaat ook vaak demonstreren. En bij demonstraties in Frankrijk verveel je je niet. Het zijn vaak ellenlange, kleurrijke optochten met spandoeken, fluitjes, vaandels, banieren en muziek. Op spandoeken staan niet alleen linkse parolen, maar worden ook grappen gemaakt als ‘Ik staak tot mijn pensioen!’. De stemming is niet verbeten, maar vrolijk.

Misschien brengen sommige mensen het daarom op om meerdere keren per maand mee te lopen, voor hetzelfde doel. Sinds het einde van de zomervakantie waren er al zes massademonstraties tegen de pensioenhervorming. Steeds trokken die in heel Frankrijk rond de drie miljoen mensen (volgens de schattingen van de vakbonden). Voor scholieren is het protesteren niet alleen leuk, maar ook spannend. Het lijkt soms alsof ze de Franse geschiedenis naspelen als ze barricades met kliko’s opwerpen. Ook de oliearbeiders van de Total- raffinaderij in Grandpuits, ten oosten van Parijs, hadden het dinsdag prima naar hun zin bij hun blokkade. Ze maakten grappen en dronken wijn uit een kartonnen wijntap.

5De Fransen willen het verval van hun land keren.

Nogal eens betrekken de gezichten van demonstranten als je ze vraagt naar de redenen van hun protest. Het zijn vaak niet alleen „de pensioenen”, maar ook „de crisis” of „het hele klimaat in het land”. Onder de Fransen bestaat een diep onbehagen over de sociaal-economische situatie van het land. De werkloosheid is hoog, vooral onder jongeren (23 procent).

Ooit waren er de ‘trente glorieuses’, de dertig ‘glorieuze jaren’ meteen na de Tweede Wereldoorlog, zeggen ouderen. Na de oliecrisis van 1973 is het eigenlijk nooit meer goed gekomen. Door „de mondialisering” moet Frankrijk veel van wat het heeft opgebouwd aan sociale voorzieningen weer prijsgeven, klinkt het dan. Er vallen termen als „afbraak” en „verval”. Fransen willen vaak niet horen dat veel van hun verworvenheden, zoals de pensioenleeftijd van 60 jaar, riant zijn als je ze vergelijkt met regelingen elders in Europa.