Dit is een artikel uit het NRC-archief
Bekijk hele krant

Cultuur

Niet voor niets een Gouden Palm

Uncle Boonmee Who Can Recall His Past Lives

Regie: Apichatpong Weerasethakul. Met: Thanapat Saisaymar, Jenjira Pongpas, Sakda Kaewbuadee. In: 6 bioscopen.****

Uncle Boonmee Who Can Recall His Past Lives is een film met een onmogelijk lange naam van een regisseur die zelf de bijna onuitspreekbare naam Apichatpong Weerasethakul draagt – we mogen hem Joe noemen. Maar het is vooral – oké, na Christopher Nolans Inception dan – sinds hij in Cannes de hoofdprijs won de meest besproken film van dit moment.

De in 1970 in Thailand geboren en in Chicago geschoolde Joe is dan ook een toonaangevend filmmaker en multimediakunstenaar. Hij kan licht filmen als geen ander. Deze film is onontkoombaar. Hij is radicaal. Geestig. Geestverruimend. Een politieke mokerslag. Die Gouden Palm kreeg hij niet voor niets.

Op het eerste gezicht is Uncle Boonmee een sobere vertelling over een zieke man die zijn laatste levensdagen doorbrengt omringd door zijn familieleden en een hallucinerende tocht door de jungle onderneemt om te sterven in de grot waar hij ooit in zijn eerste leven ter wereld kwam.

Dat de ex-vrouw van de man als geest verschijnt, en naarmate de man verder versterft meer materialiseert, en dat zijn zoon geïncarneerd als een aapgeest met lichtgevend rode ogen opduikt, hoort bij de interne logica van de film die is gebaseerd op de Thaise films en tv-series uit Weerasethakuls jeugd. Op spookverhalen waarin geesten nu eenmaal opduiken. Op goedkope horrorfilms die hun monsters in donkere pakken hesen en felrode lampjes als ogen gaven voor het gruweleffect. En op sprookjesachtige melodrama’s waar we de episode waarin een prinses met een meerval paart aan hebben te danken. Verder speelde hij met evenveel gemak leentjebuur bij strips en volkscultuur als bij filosofie en de politiek troebele geschiedenis van zijn land.

Filosofie en sciencefiction ontmoeten elkaar op een manier die alleen maar als hypnotiserend valt te omschrijven. Als aan het einde van de film Boonmee bij zijn oorsprong is aangekomen en de aapgeesten misschien wel tijdreizigers uit een verre toekomst blijken te zijn, vallen alle puzzelstukjes precies op hun plek.

De Noord-Thaise regio waar Uncle Boonmee is gefilmd was tussen de jaren zestig en tachtig het toneel van bloedige gevechten tussen het leger en de (communistische) rebellen. Nu is het een gebied waar illegalen de grens oversteken in de hoop in Thailand een beter bestaan op te bouwen, met de nodige vreemdelingenhaat tot gevolg. Juist daar laat hij een man terugkijken op zijn levens en brengt hij tijd, herinnering en geschiedenis met elkaar in verzoening. Maar niet zonder de gruwelen en de vervreemding te tonen die bij zijnsvergetelheid horen. De urgentie van deze film kruipt onder je huid. Tot waar het schrijnt en weent. En troost dan met de schoonheid van z’n beelden.

Dana Linssen