Dit is een artikel uit het NRC-archief
Bekijk hele krant

Politiek

Kunnen we nu weernormaal doen?

Net als in de VS lijkt in Nederland de stem van de gematigde burger overschreeuwd te worden.

Mobiliseren, deze weldenkende stemmen.

Ruim 1,4 miljoen Nederlanders hebben bij de afgelopen verkiezingen gestemd op de PVV. Sindsdien is veel aandacht uitgegaan naar de vrees van de PVV-stemmer dat Den Haag het signaal dat met deze stem is afgegeven zal negeren en isoleren. Kritiek op de PVV is daarbij door een aantal PVV-stemmers in de media fel beantwoord, en heeft geleid tot agressieve beschuldigingen van demonisering aan het adres van de ‘linkse kerk’, de media, het koningshuis, intellectuelen, mastodonten, Clairy Polak en de allochtoon.

De verongelijktheid en kwaadheid waarmee de beschuldigingen worden geuit, lijken op de protesten van de Amerikaanse Tea Party-beweging. Evenals de PVV-aanhang bestaat de Tea Party uit een aanzienlijke minderheid van de bevolking en deelt zij de aversie tegen de gevestigde orde. Ook de Tea Party profileert zich sterk in het publieke debat en een groot aantal aanhangers zal het daarbij niet nalaten om de bestuurlijke elite te schofferen. Een voorbeeld hiervan is de Tea Party-bijeenkomst eind augustus in Washington, precies 47 jaar na de ‘I have a Dream’-speech van Martin Luther King. Tijdens deze bijeenkomst werd de huidige regering vergeleken met nazi-Duitsland, werden dreigementen geuit tegen politieke tegenstanders en discriminerende opmerkingen gemaakt in de richting van Obama.

De beelden van deze zelfbenoemde ‘Restoring Honor Rally’ zijn breed uitgemeten in de Amerikaanse pers. Soms om de ontevredenheid onder de bevolking te tonen, soms om de opvattingen van Tea Party-gangers belachelijk te maken. Opvallend is dat juist uit satirische hoek kritiek is ontstaan op de aandacht voor de Tea Party.

Vorige maand heeft Jon Stewart van de populaire Daily Show op Comedy Central een tegenoffensief ingezet tegen de vermeende polarisatie in de VS en de media-aandacht voor extreme politieke standpunten. Volgens Stewart is 80 tot 85 procent van de Amerikanen het oneens met de denkbeelden van de Tea Party, maar beheerst deze stem niet de op drama beluste media. Stewart stelt dat de gematigde stem zich niet laat overhalen tot theatrale protesten, maar te druk is met baan, gezin en hypotheek. „We’ve got shit to do”, aldus Stewart. Teneinde deze meerderheid toch een podium te geven zal Stewart zaterdag 30 oktober een ‘Rally to Restore Sanity’ organiseren in Washington. Het doel van deze rally is aan te tonen dat de gematigde burger zich wel degelijk bewust is van maatschappelijke problemen, maar deze niet met valse en schreeuwerige oplossingen geadresseerd wil zien. Tevens is de mars een protest tegen hufterigheid en gebrek aan gezond verstand in het huidige politieke debat.

Om tegemoet te komen aan de drukbezette, maar gematigde stemmer, zal de rally maar een paar uurtjes duren. Volgens Stewart kan iedereen zo om 18.00 uur thuis zijn om „de babysitter af te lossen”. Ook zal Stewart zorgen voor niet-demoniserende protestborden als: „Ik ben niet bang voor moslims, Tea Party-gangers, socialisten, immigranten, wapenbezitters of homo’s. Ik ben bang voor spinnen” en „Ik ben het niet met je eens, maar ik zal de vergelijking met Hitler niet maken”.

Stewarts initiatief lijkt een gevoelige snaar te hebben geraakt. Op Facebook alleen al hebben meer dan 200.000 mensen zich voor de mars geregistreerd. Daarnaast hebben Oprah Winfrey en zelfs president Obama steun uitgesproken voor het plan de gematigde stem een gezicht te geven. Hoewel de progressief-liberale nieuwswebsite The Huffington Post gratis busvervoer heeft aangeboden, blijft natuurlijk de vraag hoeveel deelnemers uiteindelijk zullen opdagen. De opkomst is echter van ondergeschikt belang geworden aan het debat dat Stewart met zijn initiatief heeft losgemaakt.

Net als in de VS lijkt ook in Nederland de gematigde stem overschreeuwd te worden. Zo wordt gesteld dat door de opkomst van de PVV de stem van het redelijke politieke centrum is ondermijnd. Deze stellingname is echter niet zonder risico. Door de gematigde mening dood te verklaren wordt ruim baan gegeven aan politieke polarisatie, en voorbijgegaan aan acht miljoen niet-PVV-stemmers. Ook wordt te gemakkelijk aangenomen dat het geschreeuw van een aantal PVV-stemmers de stem van het volk is, en kritisch geluid als gevolg elitair en moreel superieur.

Stewart heeft willen aantonen dat de stem die zich niet roert, wellicht „shit to do” heeft. Deze stem heeft geen tijd of behoefte om te demonstreren, twitteren, reaguren, of doodsbedreigingen te uiten, maar dient niettemin gehoord te worden. De ingrediënten voor het succesvol mobiliseren van deze weldenkende stem zijn simpel: een heldere oproep tot redelijkheid en gezond verstand, uitgesproken maar gematigde bekende persoonlijkheden die hun steun geven, een flinke dosis nuchterheid en de nadrukkelijke voorwaarde dat het partij-overschrijdende initiatief niet gekaapt wordt voor partijpolitiek winstbejag. Een onschuldige slogan op het keukenraam (‘Het kán: debat met het mes op tafel’, ‘De koppen bij elkaar, niet tegen elkaar’, of ‘Ik spreek niet namens het volk’) geeft daarbij al een duidelijk signaal af. Evenals in de Verenigde Staten kan de inspiratie komen van een daarvoor bedoelde website waar mensen hun suggesties voor slogans op kwijt kunnen (crowdsourcen, het is immers een initiatief van de meerderheid). Ook een korte bijeenkomst na het werk (maar vóór het avondeten) in de Hofstad, hoofdstad en hoofdstraat kan de gematigde stem een podium geven. Het potentieel is enorm, het bereik ook, mits de boodschap uitstraalt dat het niets of niemand schaadt. Uiteindelijk maakt het roeren van deze gematigde stem het verschil tussen de stilzwijgende en onzichtbare massa en de kalme en zichtbare meerderheid.

Anouk Vos (1984) en Richard Baas (1984) zijn afgestudeerd in respectievelijk internationale betrekkingen en bestuurskunde. Zij werken in Den Haag, doen vrijwilligerswerk en zien zichzelf als politiek gematigd (en hopen dat anderen dat ook doen). Beiden zijn drukbezet.

Lees meer over de rally via rallytorestoresanity.com

Of volg de rally via twitter.com/rally4sanity