Zonder subsidie ook geen films met Carice

Kunst moet meer zichzelf bedruipen – is de geest van Rutte I. Maar kan dat? De ontnuchtering bij mecenaat, film en een successchilder.

Geen De gelukkige huisvrouw meer, geen Komt een vrouw bij de dokter, geen Alles is liefde. Niet alleen de als ‘elitair’ bestempelde kunsten zullen lijden onder de forse bezuinigen op kunst die het zojuist aangetreden kabinet-Rutte heeft aangekondigd. Ook films die een breed publiek aanspreken, kunnen niet worden gemaakt zonder ondersteuning van de overheid.

De Kluunfilm Komt een vrouw bij de dokter is met 1.2 miljoen bezoekers een van de grote successen van het afgelopen filmjaar. De film – kosten: 4 miljoen euro – kreeg een bijdrage van 1.5 miljoen euro uit de ‘suppletieregeling’ van het Filmfonds, de belangrijkste financier van films in Nederland. Met deze regeling kunnen productiebedrijven die de financiering van een film voor tweederde rond hebben het overige derde deel van de financiering krijgen bijgelegd. Die regeling is noodzakelijk om private investeerders warm te laten lopen voor een risicovolle onderneming zoals film.

„Ook als een film een groot succes is, is het vrijwel onmogelijk om alleen in Nederland het geld helemaal terug te verdienen”, zegt Hans de Weers, die als hoofd film en televisiedrama van Eyeworks verantwoordelijk was voor de productie van zowel Komt een vrouw bij de dokter als De gelukkige huisvrouw (kosten: 2.25 miljoen, bezoekers: 550.000, subsidie: 850.000 euro). „Nederland is gewoon te klein. Om winst te maken, zoals met Komt een vrouw bij de dokter, moet je de film kunnen verkopen in het buitenland. Maar de concurrentie daarbij is moordend. Bovendien zijn Engelstalige landen bijna niet bereid om naar films te kijken die zijn ondertiteld of nagesynchroniseerd.”

Producent San Fu Maltha kan dat precies voorrekenen, aan de hand van Alles is liefde . Die kaskraker heeft 3.5 miljoen euro gekost en trok 1.3 miljoen bezoekers. Van elk verkocht bioscoopkaartje gaat 2,75 euro naar de producent en daarvan moeten eerst alle kosten worden terugbetaald. „Zelfs als je de dvd-verkoop en de tv-rechten erbij optelt, kom je er niet. Zulke films verdien je pas echt terug met zes miljoen bezoekers. De best bezochte Nederlandse film aller tijden, Turks fruit, komt uit op iets meer dan drie miljoen.”

De Weers: „We geven al weinig uit aan kunst en cultuur. We springen relatief efficiënt met dat geld om, al zijn er altijd mechanismen te bedenken om het ondernemerschap nog meer te versterken. De laatste jaren is er ook enorm geïnvesteerd in opleidingen op audiovisueel gebied. Dat dreigt nu allemaal te worden weggegooid.”

Frans van Gestel, producent van IDTV, noemt het „klinkklare onzin” dat kunstsubsidie alleen de elite ten goede zou komen. Hij produceerde kleine films als R U There en Joy, maar ook Alles is liefde. „Film kan net als voetbal de saamhorigheid in de samenleving enorm versterken. Dat zie je aan Alles is liefde, wat een film is die heel veel over Nederland zegt. De Nederlandse film heeft een marktaandeel van ruim 17 procent. Het kan altijd beter, maar gezien de concurrentie uit Hollywood is dat een geweldige prestatie.”

Volgens Van Gestel zal het zonder ondersteuning volstrekt onmogelijk zijn om het soort films te blijven maken, die in het verleden de Oscar voor beste niet-Engelstalige film hebben gewonnen, zoals De Aanslag, Antonia en Karakter. „Dat zijn films die naar de huidige maatstaven alleen gemaakt kunnen worden voor een budget tussen de vijf en zeven miljoen euro. Voor commerciële partijen is dat helemaal niet interessant.” Toch zijn het juist dit soort films die de mogelijkheid bieden voor een land om zich rekenschap te geven van zijn cultuur en geschiedenis. „Uiteindelijk moeten we met elkaar de vraag beantwoorden of we het als samenleving belangrijk vinden dat dit soort films worden gemaakt.”

Zowel Van Gestel als De Weers bepleiten dat er in ieder geval een stimulerende belastingmaatregel nodig is, ook om kapitaal uit het buitenland aan te trekken. San Fu Maltha, verantwoordelijk voor onder meer Tirza, is eveneens een warm voorstander van een Nederlandse ‘tax shelter’; een wet om investeren in films aftrekbaar voor de belastingen te maken. „België heeft zo’n tax shelter en daar merken we nu in Nederland al de negatieve effecten van. Veel werk sijpelt weg.”