Ik ben bang om verlaten te worden

Ingrid Betancourt schreef een boek over haar gijzeling door rebellen van de FARC.

Ze arriveerde gisteren in Nederland: „Colombia wordt een fascistoïde staat.”

TO GO WITH AFP STORY BY MYRIAM CHAPLAIN-RIOU French-Colombian former FARC hostage Ingrid Betancourt poses in front of a painted mural on September 14, 2010 in New York. Ingrid Betancourt will release a book intitled "Meme le silence a une fin" (Even silence ends) about her captivity on September 21, 2010 notably in France, US and Colombia. AFP PHOTO / EMMANUEL DUNAND
TO GO WITH AFP STORY BY MYRIAM CHAPLAIN-RIOU French-Colombian former FARC hostage Ingrid Betancourt poses in front of a painted mural on September 14, 2010 in New York. Ingrid Betancourt will release a book intitled "Meme le silence a une fin" (Even silence ends) about her captivity on September 21, 2010 notably in France, US and Colombia. AFP PHOTO / EMMANUEL DUNAND AFP

Ze was waarschijnlijk de bekendste gijzelaar ter wereld, het symbool van de meedogenloosheid van de FARC. De Frans-Colombiaanse presidentskandidate Ingrid Betancourt (48) werd in februari 2002 bij toeval gekidnapt door de linkse rebellenbeweging in Colombia. Bijna zessenhalf jaar later, in juni 2008, werd ze op spectaculaire wijze bevrijd. Haar kinderen waren volwassen geworden, de Irak-oorlog had ze grotendeels gemist.

Gisteren arriveerde Betancourt in Nederland voor de promotie van haar boek Zelfs aan de stilte komt een eind. Het is het verslag van een reis door een vijandige jungle en door de geest van een gijzelaar. Ze beschrijft de gekmakende irritatie tussen medegijzelaars om een radiootje, hoe ze geketend wordt afgebekt en betast door bewakers, de verveling die net zo eindeloos is als de Amazone en haar filmische ontsnappingspogingen die eindigen in straf.

Betancourt oogt fragiel en krachtig tegelijk als ze het hotel in Amsterdam binnenkomt. Ze draagt een zwarte cape tegen de herfst en hippe wandelschoenen met glitters.

Hoe heeft de gijzeling u veranderd?

„Mijn verhouding tot de wereld, tot de tijd, is anders. In goede en in slechte zin. Het positieve is dat ik nu weet wie ik wil zijn als mens. Je denkt altijd aan jezelf als een goed persoon. Dat je de moeilijke dingen in je karakter niet kunt veranderen. De mensen die je liefhebben moeten er maar aan wennen. Maar de waarheid is dat je altijd kunt veranderen. Soms gebeurt dat door een ongeluk dat je overkomt. Maar je kunt ook kiezen om aardiger te zijn of beter te luisteren.”

En in slechte zin?

„Ik heb moeite met vertrouwen. We werden door de FARC gevoed met leugens. Alles wat ze zeiden – dat ik snel zou worden vrijgelaten, dat mijn medegijzelaars iets hadden verklikt – klopte niet. Het waren leugens om ons uit te lokken of om ons uit elkaar te drijven.

„Ik ben bang om gescheiden of verlaten te worden. Het is moeilijk om relaties aan te gaan. De spontaniteit is verdwenen.

„Ik ben gevoelig geworden voor de houding van mensen. Deze week was ik op het vliegveld. Een bazige beveiliger vernederde de mensen in de rij. Met een klein beetje macht worden mensen iemand anders. Het dient geen doel, alleen hun eigen ego.”

Medegijzelaars hebben kritiek op u geuit. Ze omschrijven u als arrogant .

„Sommige medegijzelaars hebben me geprezen in hun boeken, andere niet. U moet begrijpen, we hadden er niet voor gekozen om bij elkaar te zijn. Bij sommige mensen voel je een chemie en bij andere niet. We waren verschillend en we reageerden ook verschillend. Ik het boek beschrijf ik een appèl, waarbij we werden afgeroepen op nummers in plaats van onze namen. Ik wilde geen nummer worden. Ik kon niets zeggen, mijn hart klopte in mijn keel. Ik zei ‘sorry, maar roep me gewoon met mijn naam: Ingrid Betancourt. Er viel een zware stilte. Medegijzelaars die wel hadden geantwoord, waren boos. Ze zeiden ‘wie denk je dat je bent?’”

U kreeg veel kritiek toen u dit jaar een schadeclaim van ruim zes miljoen dollar indiende tegen de Colombiaanse regering wegens nalatigheid. Uw claim trok u na twee dagen alweer in. Had u de publieke opinie verkeerd ingeschat?

„Ik kon niet voorzien dat het zo’n schandaal zou worden. Andere gijzelaars hebben financiële vergoeding van de overheid gekregen. Ik geloof in het recht van gijzelaars op compensatie. Wij krijgen vaak geen proces. Geen gelegenheid om in de rechtbank te staan met de daders. Terrorisme heeft geen gezicht.

„De regering verdraaide de zaak. Ze zeiden dat ik de militairen veroordeelde die me gered hadden. Dat ik héél veel belastinggeld vroeg. Maar dat bedrag was conform de wet. Voor mij was het een heel pijnlijke gebeurtenis. De mensen in Colombia reageerden met zoveel haat, zo weinig mededogen. Dat zegt veel over het huidige klimaat in Colombia. Ik denk dat we als land erg ziek zijn.”

Door de oorlog, het geweld?

„Ja, we zijn een fascistoïde samenleving aan het worden, waarin afwijkende meningen verboden zijn.

Op de dag van uw ontvoering ontzegde de regering u een helikopter en lijfwachten, beschrijft u. Toch trok u per auto gevaarlijk gebied in om campagne te voeren. Was u naïef of koppig?

„Hoe had ik kunnen denken dat het gevaarlijk was als de president van Colombia op hetzelfde moment naar dezelfde plek ging? Als er overal militairen waren? Op beelden van de toespraak van de president van die dag, is te zien hoe hij zegt dat de FARC was verdreven. Dat het er veilig was.”

De huidige president Santos zet het offensief tegen de FARC van zijn voorganger Uribe voort. Gaat het werken?

„Het is belangrijk de militaire druk op de FARC te houden. De FARC is niet romantisch, niet subversief, niet Che Guevara. Ze financieren hun oorlog met drugshandel. En het doel heiligt niet de middelen, maar de middelen definiëren het doel. Als je drugs verhandelt om je revolutie te bekostigen, dan ben je geen revolutionair meer, maar een drugshandelaar. De FARC wil ook geen vrede of onderhandelen. Ze willen het houden zoals het is. Ze hebben veel geld, veel wapens en zones waar ze koning zijn.”