China drinkt thee met dissident

Gesprekken van Chinese dissidenten met de staat doen denken aan 1989, aldus Michal Korzec.

Officieel zijn er in de Chinese Volksrepubliek geen dissidenten maar alleen criminelen. Maar in feite worden dissidenten in toenemende mate als gesprekspartners erkend.

Dit gold ook voor Liu Xiaobo, de winnaar van de Nobelprijs voor de Vrede die nu een gevangenisstraf van 11 jaar wegens subversie uitzit. Voor subversie lees: systeemverandering. Hoe zou die volgens Liu moeten verlopen?

„Chinese politieke hervormingen moeten gradueel zijn, vreedzaam, controleerbaar alsmede interactief van onder naar boven en van boven naar onder. De orde van een slechte regering is beter dan de chaos van de anarchie.”

Het is niet voor deze gematigde gedachten dat Liu werd bestraft. In 2008 redigeerde hij Carta 08 (titel ontleend aan het Tsjechische Charta 1997). Deze werd door 7.000 mensen ondertekend, een kiem van een grote organisatie. Zoiets tolereert de communistische partij niet. Nog niet.

Repressie neemt vele vormen aan. Andersdenkenden worden door de politie niet alleen aangehouden, maar ook voor gesprekken in restaurants uitgenodigd. Dat komt zoveel voor dat er een website is ontstaan waarop dissidenten de inhoud van die gesprekken vastleggen: „De Theedrinkkronieken.” Ze worden gevolgd op een digitaal prikbord van University of California Los Angeles.

Opvallend zijn daarbij twee dingen: de dissidenten geven hun naam. Bovendien beweren de functionarissen dat ze het in wezen met hun gesprekspartners eens zijn. Natuurlijk gaat het deels om rekrutering. Maar het lijkt ook op coöptatie. Het rekruteren van mensen voor nieuwe, democratische machtsstructuren door het verlichte deel van het apparaat dat beseft dat veranderingen op komst zijn. Soms doen die gesprekken mij denken aan de coalitiegesprekken zoals die vóór 1989 in Oost-Europa werden gevoerd in de gevangenissen en restaurants.

Nu Liu Xiaobo de Nobelprijs heeft gekregen, kan de regering hem het land uitzetten. Dat zou een teken zijn dat ze niet aan veranderingen denken. Men kan hem ook amnestie geven, maar dat zou betekenen dat de grenzen van het debat over democratisering verruimd worden.

Het waarschijnlijkst is dat Liu voorlopig in de gevangenis blijft. Maar de machthebbers kunnen de voortkruipende democratisering niet meer uit de weg gaan.

Michal Korzec is socioloog en sinoloog en was Chargé d ‘affaires voor Polen in Peking.