De krant heeft de plank misgeslagen bij Antonie Kamerling

Veel lezers klaagden over de berichtgeving over de zelfmoord van Antonie Kamerling. De ombudsman geeft antwoord.

Waarom werd de zelfgekozen dood van de populaire acteur Antonie Kamerling in de krant van donderdag zo groot gebracht, over zes kolom, met een dragende foto en de kop ‘Zelfmoord acteur Antonie Kamerling’. Tientallen lezers reageerden geschokt, of hebben zich er kwaad over gemaakt. Een aantal dreigt het abonnement op te zeggen.

Wat was er gebeurd?

Het ANP stuurde die ochtend om 10.14 uur een zogeheten ‘alarmbericht’ rond, waarin werd gemeld dat Kamerling was overleden. Zulke alerts zijn voor de redacties die ze ontvangen, vaak aanleiding de stormbal te hijsen. Voor NRC Handelsblad gelukkig lang niet altijd, want ook de scheiding van Jan Smit en Yolanthe Cabau van Kasbergen was het ANP zo’n alarmbericht waard (de toenmalige premier reageerde wel).

Volgens de nieuwschef die donderdag de voorpagina maakte, was het een welbewuste keus het nieuws over de dood van Kamerling fors te brengen, zelfs vijf kolom groter dan het bericht over Nobelprijswinnaar Vargas Llosa. De chef zegt dat hij de redactie had opgedragen er groot werk van te maken, gezien de bekendheid van Kamerling, diens ‘aanraakbare’ uitstraling, en jonge leeftijd (44). Het bericht was inmiddels ook het gesprek van de dag, zeker op internet. Uiteindelijk zijn vier man met het verhaal aan de slag gegaan.

Voor NRC Handelsblad is dat uitzonderlijk. De grunge-rocker Kurt Cobain (27), die in april 1994 zelfmoord pleegde, kreeg destijds op pagina zeven een necrologie. In dat stuk stond omfloerst dat hij ‘dood wilde’. Herman Brood, die in juli 2001 zelfmoord pleegde, kreeg een dag later wel een foto en een ‘maatschappelijke’ necrologie op de voorpagina.

De lezers storen zich nu aan twee verschillende dingen. Zo veel aandacht voor een acteur die bekend werd met Goede Tijden Slechte Tijden, is ‘een knieval voor populisme’, schrijft een lezer, ‘en nog slecht gedaan ook’. Anderen noemen de aandacht ‘buiten alle proporties’, een van hen spreekt van een ‘fait divers’ dat op de kunstpagina hoort. NRC Handelsblad moet zich helemaal niet afgeven met zulke low culture, is soms de teneur van de reacties.

Maar vooral: het gaat hier om een geval van zelfmoord, een bij uitstek particuliere – en voor nabestaanden en buitenstaanders verpletterend raadselachtige – daad. Moet een krant daar niet prudent mee omgaan? Deze zelfmoord werd juist ‘levensgroot’ gebracht, aldus een lezer (no pun intended) en het woord stond ook nog eens ‘in chocoladeletters’ in de kop. De bijgaande foto – een close up van Kamerlings gezicht – was bovendien zo intens, dat de suggestie van effectbejag nog eens werd versterkt.

Allereerst het punt van celebrity-nieuws.

Een krant als NRC Handelsblad kan best af en toe ‘uitpakken’, zoals het in journalistenjargon heet, met nieuws uit de show business of de lotgevallen van een beroemdheid of Bekende Nederlander. Het leven bestaat uit meer dan topconferenties, en als iedereen het ergens over heeft bij de koffieautomaat, wil je er ook over lezen. Dat de krant aandacht besteedt aan de dood van Kamerling vind ik dus op zichzelf verdedigbaar. Maar zorgvuldigheid en gevoel voor proportie zijn daarbij dan wel geboden, juist omdat deze krant nu eenmaal meer routine heeft in het schrijven over de G7 dan over K3. Bovenal: de lezer moet worden duidelijk gemaakt waarom de krant dit belangrijk vindt, zeker als het op de voorpagina belandt.

Dat was hier niet het geval. De nieuwschef wilde geen necrologie, maar een stuk dat recht deed aan de ‘beroering’ over deze onverwachte dood. Misschien begrijpelijk, maar dit stuk leerde mij (als niet-fanatieke liefhebber) niets over het belang van Kamerling voor de film of populaire cultuur. Dat komt waarschijnlijk ook omdat er te veel mensen aan hebben gewerkt. Zo’n soort stuk kun je beter in één hand houden.

De ochtendkrant nrc.next deed het vrijdag beter. Die bracht wel gewoon een necrologie, op pagina 27, alleen weer geen nieuwsbericht voorin de krant. Kortom, de ‘oude’ krant deed te wild, de ‘jonge’ krant toonde zich (zelfs iets te) volwassen.

Dan de omgang met zelfmoord, de daad én het woord.

Om te beginnen zit daar niet alleen bij NRC Handelsblad, maar ook bij andere media een zekere onevenwichtigheid in, zachtjes gezegd. Journalist Albert Verlinde, zwager van Kamerling, riep de media op tot ‘uiterste terughoudendheid’, maar besteedde diezelfde dag in zijn programma RTL Boulevard uitgebreid aandacht aan het onderwerp.

Dat is natuurlijk geen excuus. Een krant moet zijn eigen normen stellen. Bij kwaliteitskranten gold lange tijd het adagium dat een zelfmoord niet als zodanig werd gemeld. Om de privacy van nabestaanden te respecteren, maar ook uit bezorgdheid om copy cat gedrag: een sensationeel uitgemeten zelfmoord kan tot navolging leiden. Een wetenschapsredacteur van de krant verzekert me dat zulk imitatiegedrag geen verzinsel is, maar wordt bevestigd door wetenschappelijk onderzoek. Reden temeer om terughoudend te zijn.

Moeten we dan ook verhullend gaan schrijven over ‘zelfdoding’ en ‘zelfdodingsterroristen’, vraagt een buitenlandredacteur. Nee, een krant is er om dingen bij de naam te noemen, niet om ze te verzachten. Er is natuurlijk wel een verschil: een terrorist die zich opblaast doet dat niet om privéredenen, maar als een publieke geweldsdaad met de bedoeling zoveel mogelijk anderen in de dood mee te slepen. Uit piëteit ‘zelfdoding’ gebruiken bij individuele tragedies lijkt me in de regel verdedigbaar zij het nogal preuts, maar bij terreurdaden zou het ronduit potsierlijk zijn.

Mijn conclusie: de krant heeft de plank misgeslagen door out of character en zonder goed interpreterend stuk dergelijk delicaat nieuws veel te ruw te brengen. Het Stijlboek van de krant zal dan ook worden aangepast, met een lemma over berichtgeving omtrent zelfmoord.

Achteraf heeft ook de nieuwschef spijt. Niet van de aandacht, maar wel van de omvang van het stuk – dat ook hij inhoudelijk minder geslaagd vond – en van de kop. Dat vind ik nog te mild. Dit verhaal had zo helemaal niet op de voorpagina gemoeten. Geen necrologie of ander goed groot stuk? Dan maar een kort, feitelijk nieuwsbericht.

Dit is de eerste bijdrage van Sjoerd de Jong als ombudsman van NRC Handelsblad. De ombudsman behandelt journalistieke kwesties, op eigen initiatief of op verzoek van lezers. Zijn oordeel is persoonlijk, en staat los van dat van de (hoofd)redactie. Reacties: ombudsman@nrc.nl