'We blijven kritisch naar elkaar kijken'

NS en ProRail verzorgen samen vervoer per spoor. Ooit vormden ze één bedrijf, werden gesplitst, maar nu kruipen ze weer dichter naar elkaar toe.

Utrecht, 06-10-10. Bert Klerk , president-directeur van Prorail. Utrecht, 06-10-10. Bert Klerk, president directeur van Prorail. Foto Leo van Velzen NrcHb.
Utrecht, 06-10-10. Bert Klerk , president-directeur van Prorail. Utrecht, 06-10-10. Bert Klerk, president directeur van Prorail. Foto Leo van Velzen NrcHb.

En dan nu de weersverwachting: aanhoudende sneeuwbuien, die kunnen leiden tot ernstige verkeershinder. Bij NS en ProRail is het virtueel al dagenlang winter, bedoeld als opmaat naar zondag, wanneer het hoogtepunt wordt bereikt, met ‘kniehoge sneeuw’. De twee spoorbedrijven gaan dan een nooddienstregeling testen.

Met de test willen NS en ProRail duidelijk maken dat hun intenties goed zijn, na de dramatisch verlopen winter van december 2009 tot februari 2010 toen het treinverkeer dagenlang geheel was ontregeld, onder meer door gebrek aan coördinatie tussen de bedrijven.

Het experiment wordt geleid vanuit een nieuw overkoepelend lichaam van de Nederlandse spoorsector, het OCCR (Operationele Controle Centrum Rail), dat vanmorgen officieel is geopend. NS en ProRail gaan van hieruit samen de regie voeren over de dienstregeling, zodat storingen sneller opgelost kunnen worden.

President-directeur Bert Meerstadt van NS en zijn evenknie Bert Klerk van ProRail nemen beide actief deel aan de testdag.

Op de zeventiende verdieping van het NS-hoofdgebouw in Utrecht, blikken ze vooruit en terug.

Wijst de intensievere samenwerking erop dat de splitsing tussen NS en ProRail, waartoe de regering in 1995 besloot, te ver was doorgevoerd?

Klerk: „Er is toen te rigoureus geknipt en onvoldoende geplakt tussen NS en ProRail. We maken nu opnieuw de noodzakelijke verbindingen. ProRail blijft de onafhankelijke partij die de capaciteit verdeelt en de infrastructuur en computersystemen levert. Het vervoeren van goederen en mensen vervoeren is een ander vak. NS en ProRail faciliteren samen mobiliteit.”

Meerstadt: „We willen allebei niet terug naar de situatie van vroeger. We moesten een markt creëren waarop schaarse capaciteit wordt verdeeld. Dat wilde Europa en dat wilden de regeringen in Nederland. Die verworvenheid is er nu, we voldoen aan alle Europese normen, maar de splitsing is niet erg zorgvuldig gebeurd.”

Klerk: „Door de ervaringen de afgelopen winter hebben we tegen elkaar gezegd: het reizigersbedrijf is op orde, het infrastructuurbedrijf ook, we moeten ze nu operationeel met elkaar verbinden.”

ProRail is een staatsbedrijf, NS een zelfstandig bedrijf met de staat als enige aandeelhouder. Consequentie is dat u bent ingedeeld in verschillende categorieën en de directeur van NS twee keer zoveel verdient als die van ProRail. Steekt dat niet?

Klerk: „Het verhaal is gecompliceerd, maar ik heb nog nooit op Bert Meerstadts voorhoofd zijn prijs zien staan. Mijn voldoening is het land in beweging houden. Het zal me echt een biet zijn hoeveel ik daar voor krijg.”

Meerstadt: „Sinds 1995 zijn wij zelfstandig en ontvangen geen subsidie meer. Sterker nog: we hebben net 1,4 miljard overgemaakt naar de staat, als superdividend. Je moet ook kijken naar het verschil in omvang van de twee bedrijven en de investeringen, die bij ons heel hoog zijn. Bij NS werken 30.000 mensen, bij ProRail 4.000. NS bedruipt zichzelf, ProRail wordt voornamelijk uit de staatskas betaald. Maar ons eigen salaris drijft ons niet.”

NS wilde afgelopen winter geld van ProRail voor gederfde inkomsten. Jullie gaven elkaar de schuld van de ellende.

Meerstadt: „Dat was niet zo’n volwassen houding. Ik blijf me volstrekt vrij voelen om iets over de wissels van ProRail te zeggen, zoals ProRail iets over onze treinen kan zeggen. Dat is de normale scherpte in de omgang. Maar het heeft volstrekt geen zin om de klanten te vertellen wie precies het probleem heeft veroorzaakt.”

Trappen jullie elkaar soms onder de tafel?

Klerk: „Het komt voor dat je ergens chagrijnig over bent. In januari dit jaar hadden we vanuit de infrastructuur geen problemen meer, er stonden op wisselniveau mannetjes van de aannemers, alles deed het. Maar het kwaad was al in het materieel van NS geschied. Daar hadden we bij ProRail de pest over in, want het systeem werkte gewoon.”

Meerstadt: „We blijven kritisch naar elkaar kijken. Maar als wij een glimp van onenigheid tonen, slaat dat onderin de organisatie groot uit. De conducteurs denken dan dat ze in ons belang handelen als ze ProRail de schuld geven. Als wij onderling wat hebben, moeten we dat dempen.”

NS en ProRail zeggen nu het spoor op tijd ‘winterklaar’ te hebben. Dat is al eerder beloofd.

Meerstadt: „Maar we zijn nog nooit een vol jaar bezig geweest met de voorbereiding op de winter. Praktisch zijn er veel dingen gebeurd. Er zijn nieuwe filters tegen de sneeuw in de inlaten van de treinen geplaatst. Als alle treinen naar de werkplaats zijn geweest, eind 2012, hebben we 50 miljoen geïnvesteerd.”

Klerk: „ProRail heeft aan het einde van het jaar 45 miljoen euro geïnvesteerd in materieel, een weerbureau en extra lasten voor de aannemers. Al onze computersystemen waren eerder al dubbel uitgevoerd. Een grote computerstoring kan nu niet meer voorkomen.”

De aanstaande regering Rutte wil het autoverkeer bevorderen. Gaat dat ten koste van het spoor?

Meerstadt: „Ja, er zijn automaatregelen in het vooruitzicht gesteld. Maar dat deed Camiel Eurlings ook, hij wordt ook wel ‘asfalt Camiel’ genoemd, hij heeft veel wegen geopend. Wat ik een grote plus vindt is dat het Programma Hoogfrequent spoor (PHS) wordt omarmd. In een tijd dat er grote bezuinigingen zijn, staat ons grootste toekomstplan gewoon boven water.”

Klerk: „Er staat een mooie zin in het regeerakkoord: dit land heeft recht op een kwalitatief hoogwaardig spoornetwerk dat efficiënt is en tegen zo laag mogelijke kosten wordt geleverd. Maar er staat wel bij: de bijdrage aan ProRail wordt verlaagd en er moet 160 miljoen euro uit die sector komen.”

Vindt u dat geen holle retoriek: slimmer, beter, goedkoper, maar voor minder geld?

Klerk: „Nee. We hebben demonstraties voor de deur gehad van aannemers: ‘Klerk, we willen werk.’ De essentie waarvoor ze kwamen: ProRail besteedt het werk nu voor 30 procent minder geld aan en leveren dezelfde kwaliteit. Dan gebeurt er in dit land iets heel merkwaardigs. Je gaat op een buitengewone efficiënte manier met geld om, en vervolgens komen de aannemers klagen en zeggen: ProRail moet meer uitgeven. Dat is de omgekeerde wereld.”