Plotseling betaal je niet 6, maar 38 euro voor stroom

De Iraanse economie is door de internationale sancties kwetsbaar geworden.

Dat bleek uit de paniek die uitbrak toen de munt (rial) plots scherp in waarde daalde.

De Iraanse hoofdstad Teheran bij nacht. De stroomprijzen zullen verzesvoudigen. Foto Hollandse Hoogte Iran, Teheran, 11 juni 2006. Volle maan komt op over de hoofdstad van Iran, Teheran. Moonrise on the city of Tehran, capital of Iran. Foto: Michel Szulc Krzyzanowski/Hollandse Hoogte
De Iraanse hoofdstad Teheran bij nacht. De stroomprijzen zullen verzesvoudigen. Foto Hollandse Hoogte Iran, Teheran, 11 juni 2006. Volle maan komt op over de hoofdstad van Iran, Teheran. Moonrise on the city of Tehran, capital of Iran. Foto: Michel Szulc Krzyzanowski/Hollandse Hoogte Michel Szulc Krzyzanowski;Hollandse Hoogte

De internationale sancties tegen zijn nucleaire programma verlammen Iran nog niet. Maar vorige week werd pijnlijk duidelijk hoe kwetsbaar het land is geworden, toen de nationale munteenheid een klap kreeg.

In Teheran daalde de koers van de rial plotseling 15 procent tegenover de dollar toen de Verenigde Arabische Emiraten in navolging van het Westen financiële sancties afkondigde. Geldhandelaren raakten slaags voor het gebouw van de centrale bank, die zich niet langer inspande de rial stabiel te houden.

De koersdaling van de normaal stabiele munt komt bovenop een groeiende berg van economische problemen voor de regering van president Mahmoud Ahmadinejad, deels door eigen toedoen. Enerzijds doet een combinatie van Europese en Amerikaanse sancties de prijzen van staal, vlees en andere importproducten stijgen. Maar anderzijds zal een radicaal regeringsplan om staatssubsidies voortaan direct aan de armen te geven, leiden tot vermenigvuldiging van de prijs van tot dusverre gesubsidieerde producten als brood, elektriciteit en benzine. De schatkist is bijna leeg, omdat de olie-inkomsten van 100 miljard dollar per jaar (71,8 miljard euro) tot 56 miljard in 2009 zijn gedaald.

Burgers, economen en politici maken zich na de plotselinge val van de rial zorgen dat de regering geen reddingsplannen klaar heeft voor noodsituaties. „Het is vrij lastig om een duidelijke economische lijn bij de regering te ontdekken”, zegt Mohammad Nahavandian, hoofd van de Iraanse Kamer van koophandel, industrie en mijnen. „Verschillende ministeries komen met verschillende plannen. Ze reageren vaak slechts op wat er die dag weer gebeurt.”

Voor zakenlui leidt dit steeds vaker tot paniek. „In bankgebouwen stonden mensen te schreeuwen om geld”, vertelt een metaalhandelaar die anoniem wil blijven. „Hun geld verdampte waar ze bij stonden”, zegt hij over importeurs, handelaren en anderen die nog met het buitenland werken. „Ze wilden dollars, maar kregen ze niet. Tegelijk werden de spullen die ze over de grens hadden gekocht met de minuut duurder.”

Het duurde een volle werkweek tot de centrale bank ingreep. Ten slotte verkocht de staat een partij oliedollars, tegen een veel hogere koers dan vóór de val van de rial. „Ze noemen dit de regering van het volk”, zegt een handelaar. „Dat klopt. Want het volk moet alles betalen.”

De val van de rial is potentieel veel gevaarlijker dan de sancties, zeggen analisten. Door de toegenomen handelsbeperkingen waren dan wel de prijzen gestegen, maar leken Iraniërs nog steeds vertrouwen te hebben in hun economie. Er was nog geen grote kapitaalvlucht en de beurs van Teheran kende recordomzetten.

Maar toen de koersen scherp daalden, veranderde dat snel. „Collega’s stuurden jongens met 250.000 dollar op zak naar andere landen om het geld in veiligheid te brengen”, zegt de metaalhandelaar. „Ze vertrouwen de banken hier niet meer.”

Veel problemen komen op hetzelfde moment samen. De regering staat aan de vooravond van de lang aangekondigde invoering van het plan om staatssubsidies direct aan de armen te geven. Voor een gemiddelde familie in Teheran, van wie de man vaak maar een basissalaris van 400 euro per maand verdient, kan de maandelijkse stroomrekening gaan stijgen van ongeveer 6 naar 38 euro – de bedragen zonder de aftrek van de huidige staatssubsidie worden nu alvast op de afschriften vermeld.

Als straks de prijzen worden vrijgegeven, is de regering ter compensatie van plan om de armsten in de samenleving maandelijks maximaal 34 euro per persoon te geven. Het is echter niet duidelijk waar de inkomensgrens ligt. In de overgangsperiode heeft de overheid hiervoor veel geld nodig, maar het is twijfelachtig of ze dat wel heeft. Toen parlementsleden onlangs vroegen hoeveel buitenlandse valuta in kas waren, werd dat een staatsgeheim genoemd.

„De regering probeert van alle kanten geld binnen te halen”, zegt een analist die voor een staatsinstelling werkt en daarom niet met zijn naam in de krant wil. Belastingen die al decennia niet meer werden geheven, worden plotseling geïnd. Er is een btw-heffing van 3 procent afgekondigd, waartegen de goud- en staalbazaars een paar dagen uit protest hun deuren hebben gesloten.

„Alle financiële problemen worden op de middenklasse afgewenteld”, zegt de analist. „Het is kortzichtig, want deze groep staat al zwaarder onder druk dan alle andere. Het zal haar breken.” Ondernemers beamen dit. Zij voelen zich slachtoffer van zowel sancties als het regeringsbeleid.

„Het doel van de sancties is om het politieke gedrag van de staat te veranderen”, zegt Nahavandian. „Maar in plaats daarvan is de staat onverzettelijker geworden.” De toekomst ziet er somber uit, zegt de analist. „De rial-crisis is het begin. Er staan Iran zware tijden te wachten.”