Hij gokte met 50 miljard en faalde

Jérôme Kerviel speculeerde stiekem met geld van de Franse bank Société Générale.

De advocaat van Kerviel zegt dat zijn superieuren wisten waar hij mee bezig was.

Was hij een zondebok of juist een genie? Dat was de vraag die de rechter gisteren heeft beantwoord in de zaak tegen de 33-jarige oud-beurshandelaar Jérôme Kerviel, die in 2008 speculeerde met 50 miljard euro – twee keer het eigen vermogen van de Franse bank Société Générale. Ook al kon Kerviel op sympathie rekenen bij het Franse volk, hij werd veroordeeld tot vijf jaar cel waarvan twee jaar voorwaardelijk. En hij moet 4,9 miljard euro betalen.

De aanklager in Parijs noemde de Breton in de zomer al „een manipulator, een bedrieger en leugenaar” en iemand wiens daden een „planetaire schok” hebben veroorzaakt. Nooit eerder had een handelaar zijn werkgever zo’n klap toegediend.

De rechter heeft de redenering van het Openbaar Ministerie keurig gevolgd. „Kerviel ging weloverwogen zijn boekje te buiten als handelaar”, zei Dominique Pauthe, voorzitter van de rechtbank in Parijs vanochtend. De argumentatie van de verdediging bleef niet overeind. Zij voerden aan dat Kerviel risico’s mocht nemen, zolang hij maar voldoende geld binnenhaalde voor de bank, en dat hij daarbij geen duimbreed in de weg is gelegd. Zijn advocaten betoogden dat het onmogelijk is zoiets te doen zonder medeweten van de superieuren.

Société Générale negeerde 74 waarschuwingen dat Kerviel zijn mandaat te buiten ging, zo bleek uit het onderzoek. De Franse toezichthouders legden de bank in 2008 een boete op voor het falende controlesysteem. De advocaten van de Franse bank benadrukten echter herhaaldelijk dat ook tekortschietende controle Kerviel niet vrijpleit van verantwoordelijkheid. En met succes.

Kerviel en zijn advocaat Olivier Metzner – die eerder oud-premier Dominique de Villepin verdedigde – probeerden vergeefs de rechtszaak om te vormen tot een proces van een graaicultuur. Winst was belangrijker dan het naleven van de regels. „Het moet afgelopen zijn met het in diskrediet brengen van een bank die 5 miljard euro heeft verloren”, zei de procureur tijdens de zitting in juni. Nu Kerviel schuldig is bevonden aan vertrouwensmisbruik en fraude, blijft het beeld overeind van een malafide gokker: iemand die gedurende zeker een half jaar miljardenposities innam op termijnmarkten, terwijl Société Générale zijn team van acht handelaren een gezamenlijke limiet van 120 miljoen euro had gesteld.

De uitspraak lijkt geen verdere juridische risico’s te hebben voor de Franse bank. In de VS bleef een aantal juridische claims van gedupeerde aandeelhouders zonder gevolg: zij vonden dat de bank circa 7 miljard euro aan verliezen uit de speculatieve posities van Kerviel en een portefeuille met giftige kredieten verborgen had gehouden.

Toch blijft de miljardenstrop die Kerviel aan zijn werkgever bezorgde, symbool staan voor de ontsporingen van een financieel stelsel. Flitskapitaal kon in enkele minuten tijd het voortbestaan van een van de grootste Franse banken, met 1,7 miljoen klanten, in gevaar brengen. In zijn boek Het raderwerk beschreef Kerviel hoe het eraan toeging op de handelsvloer van de bank. Handelaren werden geacht „prostituees” te zijn die op tijd en stond met royale winsten over de brug kwamen voor hun werkgever.

In januari 2008, toen de affaire bekend werd, vertolkte president Sarkozy dat sluimerende ongenoegen bij het Franse publieke opinie door meteen het hoofd te eisen van Daniel Bouton, de toenmalige SocGen-baas. De topbestuurder hield het nog een jaar vol. Dat zegt veel over de onaantastbare positie die zulke topbankiers hadden verworven. Bouton meldde bij zijn vertrek dat Kerviel voor hem van weinig invloed was geweest. Hij had wel een half jaar lang minder goed gegolft, voegde hij er laconiek aan toe.

Het proces in Parijs, dat in juni gedurende diverse weken liep, kreeg veel aandacht in de media. Het werd door ruim 100 journalisten van de Franse en internationale pers gevolgd. Société Générale zelf stond niet terecht. De bank was wel civiele partij in het proces en diende een schadeclaim van 4,9 miljard in tegen Kerviel. Dat geld moet nu door de Bretonse oud-effectenhandelaar, die afgelopen zomer bij een computerbeveiligingsbedrijf nabij Parijs 2.300 euro per maand verdiende, worden opgehoest. De advocaat van Kerviel, maître Metzner, kondigde aan in beroep te gaan tegen het vonnis.