Een grote mond met een hoofddoek

Elatik moest gisteren opstappen als voorzitter de Amsterdamse wijk Oost.

Haar vertrek is een tik voor de PvdA, die zich opmaakt voor een felle oppositie.

Amsterdam, 11-02-09. Fatima Elatik, wethouder stadsdeel Zeeburg. Foto Leo van Velzen NrcHb.
Amsterdam, 11-02-09. Fatima Elatik, wethouder stadsdeel Zeeburg. Foto Leo van Velzen NrcHb.

Fatima Elatik hield vorig jaar december op een verkiezingsbijeenkomst van de PvdA in Amsterdam een vurig pleidooi voor Ahmed Marcouch, die glunderend de complimenten in ontvangst nam. Het was een duet van twee moslimpolitici van Marokkaanse komaf, die in het nationale integratiedebat de vooruitgeschoven post van de PvdA vormden: spraakmakend en welbespraakt, gelovig maar verlicht, lokaal met een nationale uitstraling, soms controversieel en altijd deel van het partijestablishment.

Ondanks de steunbetuigingen verloor Marcouch de slag om het leiderschap in Amsterdam Nieuw-West en raakte uit de vuurlinie van het debat. Nu is Elatik ook verdwenen van het politieke toneel in Amsterdam, door het financiële debacle met het het Muziekmakerscentrum MuzyQ in Amsterdam Oost. Onder druk van de lokale PvdA-fractie trad ze gisteren af als voorzitter van stadsdeel Oost.

Het vertrek van Elatik is een gevoelige tik voor haar partij, die zich opmaakt voor een felle oppositie tegen het rechtse kabinet in wording. In het debat met Wilders vertegenwoordigde Elatik de stem van de goed geïntegreerde moslim van PvdA-huize. Die stem is veel minder hoorbaar nu Elatik ambteloos burger is, Marcouch nog een onervaren lid is van de Tweede Kamer en Achmed Aboutaleb als burgemeester van Rotterdam zijn ster wat heeft zien verbleken.

De val van Elatik (37) betekent ook het voorlopige einde van een veelbelovende loopbaan. Begin jaren negentig viel Elatik op de tv op door een tirade over Marokkaanse hangjongeren in het discussieprogramma Vesuvius. „Een grote Amsterdamse mond met een hoofddoekje”, zei Elatik later over wat haar handelsmerk zou worden. Schelto Patijn, indertijd burgemeester van Amsterdam, zag wel wat in de zelfbewuste moslima en haalde haar binnen bij zijn partij, de PvdA. Later zou ook zijn opvolger Cohen tot haar beschermheren gaan behoren.

Elatik schopte het tot gemeenteraadslid en uiteindelijk tot ‘burgemeester’ van stadsdeel van Zeebrug en later Oost (140.000 inwoners). Bekendheid kreeg Elatik vooral nadat ze enig begrip toonde voor het afgelasten van het muziektheaterstuk Aïsja en de vrouwen van Medina, nadat moslims kritiek hadden geuit op het tonen van Mohammed. Theo van Gogh nam haar daarna geregeld op de korrel wegens ‘censuur’.

In haar optreden heeft Elatik altijd iets ongrijpbaars gehad. Ze is een moderne moslima, die vijf keer per dag bidt; ze had een bidkleed op het stadsdeelkantoor. Ze sloot als huwelijksambtenaar enkele jaren geleden het homohuwelijk van een collega-wethouder, wat niet bij alle moslims goed viel. Ze „lag dubbel” toen Geert Wilders de Koran met de Donald Duck vergeleek, maar bestreed de PVV-voorman vaak fel.

Ook in haar beoordeling van het strafproces tegen Wilders was ze dubbelzinnig. „Ik zou echt willen dat hij een tik op de vingers krijgt van de rechter”, zei ze in een interview. „Anderzijds moet ik er niet aan denken dat hij de gevangenis in zou moeten. Dat geeft me het gevoel van een Derdewereldland.”

Elatik is een goede prater, die zeer levendig verhalen kan vertellen, compleet met imitaties van (Marokkaanse) accenten. Ze maakt makkelijk contact en raakt gesprekspartners tijdens het praten veelvuldig aan. Die makkelijke omgang met mensen is een uitdrukking van haar wens een bruggenbouwer te zijn tussen verschillende bevolkingsgroepen.

Als bestuurder maakte zij dan ook vooral werk van het onderwijs. Op gemengde scholen moesten de kinderen van verschillende afkomst elkaar tegenkomen. Met goede scholen moesten migrantenkinderen zich omhoog werken op de maatschappelijke ladder. Net als zijzelf.

In hoeverre ze slaagde in haar opdracht, is lastig na te gaan. Haar pogingen werden in de publiciteit in elk geval overwoekerd door kleine en grotere rellen. Zo kostte de boot waarmee het bestuur van Oost meevoer tijdens Sail Amsterdam 2010 enkele tienduizenden euro aan huur. Klein bier in vergelijking met de anderhalf miljoen euro die stadsdeel Oost jaarlijks kwijt is aan MuzyQ door een onverwacht ruime garantstelling.

De financiële Bermudadriehoek van MuzyQ was een erfenis van haar voorgangers. Maar de achteloze en in de ogen van veel raadsleden hooghartige wijze waarop ze die erfenis afhandelde, werd Elatik fataal.