De kwestie leek de laatste tijd slechts te smeulen

President Yudhoyono zegde zijn staatsbezoek aan Nederland kort van tevoren af.

Omdat een Nederlandse rechtbank bekijkt of hij moet worden opgepakt.

Medestanders betuigen steun aan John Wattilete, de president in ballingschao van de Republiek der Zuid-Molukken, bij de rechtbank in Den Haag. Foto WFA WFA67T:JOHN WATTILETE:DEN HAAG;05OCT2010-Medestanders betuigen dinsdag steun aan John Wattilete, de president in ballingschap van de Republiek der Zuid-Molukken (RMS) bij de rechtbank in Den Haag. Daar dient het kort geding dat Wattilete heeft aangespannen tegen de Nederlandse staat. Wattilete wil dat de Indonesische president Susilo Bambang Yudhoyono wordt gearresteerd als deze woensdag een staatsbezoek brengt aan Nederland, wegens het schenden van mensenrechten en zware mishandeling. Naar aanleiding van dit kort geding heeft Yudhoyono zijn staatsbezoek uitgesteld.WFA/dvd/str.David van Dam
Medestanders betuigen steun aan John Wattilete, de president in ballingschao van de Republiek der Zuid-Molukken, bij de rechtbank in Den Haag. Foto WFA WFA67T:JOHN WATTILETE:DEN HAAG;05OCT2010-Medestanders betuigen dinsdag steun aan John Wattilete, de president in ballingschap van de Republiek der Zuid-Molukken (RMS) bij de rechtbank in Den Haag. Daar dient het kort geding dat Wattilete heeft aangespannen tegen de Nederlandse staat. Wattilete wil dat de Indonesische president Susilo Bambang Yudhoyono wordt gearresteerd als deze woensdag een staatsbezoek brengt aan Nederland, wegens het schenden van mensenrechten en zware mishandeling. Naar aanleiding van dit kort geding heeft Yudhoyono zijn staatsbezoek uitgesteld.WFA/dvd/str.David van Dam WFA DAVID VAN DAM

Geen ontmoeting met de koningin, geen ontmoeting met het kabinet, geen ontmoeting met vertegenwoordigers van het bedrijfsleven, geen ondertekening van een speciaal samenwerkingsverdrag. De president van Indonesië, Susilo Bambang Yudhoyono komt definitief niet naar Nederland.

Terwijl het vliegtuig op de luchthaven van Jakarta al klaarstond voor vertrek, zag de president er gisteren vanaf. Hij wenste niet onderweg te zijn naar een land waar op hetzelfde moment een rechtszaak diende over de eis hem te arresteren. Een president heeft zijn trots. En zeker een president die bij de voormalige kolonisator van zijn land op bezoek gaat.

Gesprekken over een nieuwe datum zullen snel worden gestart, liet de Rijksvoorlichtingsdienst onmiddellijk weten. Bezwerende woorden om de schade zoveel mogelijk binnen de perken te houden.

Want schade is er. Een staatsbezoek dat nog geen 24 uur voor de officiële aanvang om politieke redenen wordt afgezegd is een unicum. Wat een bekroning van de volgens minister Verhagen (Buitenlandse Zaken, CDA) „uitstekende bilaterale relatie” tussen Nederland en Indonesië had moeten worden, is voorlopig geëindigd in een forse deuk op de afgelopen jaren zo zorgvuldig opgebouwde relatie tussen beide landen.

Niemand had verwacht dat het nog mis kon gaan met het staatsbezoek van de Indonesische president dat vanochtend officieel zou beginnen met een ontmoeting met koningin Beatrix op Paleis Noordeinde. Verschillende gevoeligheden leken de afgelopen tijd onschadelijk te zijn gemaakt. Nog twee weken geleden had de Indonesische ambassadeur in Den Haag, Junus Habibie, laten weten dat president Yudhoyono „natuurlijk niet” naar Nederland zou zijn gekomen als daar een kabinet met volwaardige steun van de PVV van Geert Wilders had gezeten. Gedoogsteun, zoals nu is afgesproken, is een andere zaak. „Als de heer Wilders buiten de regering staat, mag hij schreeuwen wat hij wil”, aldus ambassadeur Habibie tegenover Het Financieele Dagblad.

Afgelopen maandag liet de ambassadeur wederom van zich horen. Nu bij het ministerie van Buitenlandse Zaken in Den Haag. Het bezoek van president Yudhoyono kon onmogelijk doorgaan als een dag later een kort geding, aangespannen door de Molukse regering in ballingschap, zou dienen tegen de Nederlandse staat om president Yudhoyono te arresteren. Paniek in Den Haag. Minister Ernst Hirsch Ballin (Justitie, CDA) werd erbij gehaald. Tot tweemaal toe probeerde hij de ambassadeur uit te leggen dat Nederland een onafhankelijke rechtspraak kent en het iedereen vrij staat een rechtszaak aan te spannen.

Tevergeefs. Het was gisteren president Yudhoyono zelf die in Jakarta de daad bij het woord voegde. „Wat ik niet kan hebben is dat er, op het moment dat ik in Nederland ben op uitnodiging van de Nederlandse koningin en premier, een rechtszaak loopt om te eisen dat de president van Indonesië wordt opgesloten”, liet hij weten in een verklaring.

In Den Haag werd toen nog gehoopt op uitstel van het vertrek met enkele uren. Zodra de Haagse rechtbank die middag de eis van de Molukse regering in ballingschap om de president te arresteren zou hebben afgewezen, kon hij alsnog naar Nederland vertrekken. Vandaar het verzoek van de landsadvocaat tijdens het kort geding aan de rechter om toch vooral snel te besluiten. Maar die liet zich niet opjagen. Hij zal vandaag uitspraak doen.

En dus werd na overleg tussen Jakarta en Den Haag besloten om het bezoek voorlopig maar te schrappen.

Allemaal als gevolg van een historische kwestie die de laatste jaren alleen nog maar leek te smeulen: de Molukse zaak. In Nederland levend gehouden door de regering in ballingschap van de Zuid-Molukse Republiek (RMS) die onafhankelijkheid nastreeft van de zuidelijke Molukken. De regering in ballingsschap, inmiddels niet veel meer dan een weinig actieve actiegroep, spande het kort geding aan om te eisen dat Yudhoyono in Nederland wordt opgesloten wegens mensenrechtenschendingen tegen RMS-sympathisanten in Indonesië. Een slimme publiciteitsstunt. Maar voor Yudhoyono genoeg reden om het bezoek voorlopig af te zeggen. „Als deze rechtszaak doorgaat, komt ons zelfbewustzijn als volk in het geding”, heeft hij volgens dagblad Koran Tempo „met trillende stem” gezegd.

Het is vanuit Indonesië bezien allemaal goed verklaarbaar. Ten eerste reageert de Indonesische regering op niets zo gevoelig als afscheidingsbewegingen. Hoewel de RMS op de Molukken zelf weinig meer is dan een kleine groep mannen die elk jaar de RMS-vlag hijst, beschouwt de regering de beweging als een serieuze bedreiging van de staat. Vreedzame demonstranten krijgen straffen van tien tot vijftien jaar en worden bij arrestatie door de politie gemarteld om informatie over medestanders los te krijgen. Hetzelfde gebeurt in Papoea, waar de onafhankelijkheidsbeweging nog wel de wapens hanteert. Ook daar is het roepen van ‘onafhankelijkheid!’ al genoeg om problemen met de politie te krijgen.

Daarbij staat Yudhoyono bekend als een gevoelig man die persoonlijke beledigingen zeer zwaar opvat. De RMS slaagde er eens in de president voor gek te zetten. Met een gezelschap van binnen- en buitenlandse hoogwaardigheidsbekleders woonde hij een feestdag bij in Ambon, de hoofdstad van de Molukken. Opeens verschenen op het podium tientallen mannen die de cakalele dansten: een traditionele oorlogsdans. Aan het einde haalden zij een RMS-vlag uit hun broek. De president reageerde furieus; de leider van de groep werd aanvankelijk tot levenslange gevangenisstraf veroordeeld.

Dat een Nederlandse rechtbank serieus kijkt naar het opsluiten van de president wegens mensenrechtenschendingen, wordt door Yudhoyono als een onacceptabele vorm van gezichtsverlies beschouwd. Met het afzeggen van de reis is hem dat verlies bespaard gebleven. Nu is het Nederland dat zijn gezicht heeft verloren.