Politiek, en nu ook nog oneerlijk

De rechter heeft de schijn gewekt partijdig te zijn, vindt Wilders, die zich op zijn zwijgrecht beroept.

Zijn advocaat heeft de rechtbank gewraakt.

Right-wing Dutch MP Geert Wilders (front) appears in court with his lawyer Bram Moszkowicz (back) in Amsterdam October 4, 2010. Wilders, leader of the Freedom Party PVV, is standing trial for charges of inciting hatred and discrimination against Muslims in his comments in the media and in his 2008 film "Fitna", which accused the Koran of inciting violence as it mixed images of terrorist attacks with quotations from the Islamic holy book. REUTERS/Marcel Antonisse/Pool (NETHERLANDS - Tags: POLITICS RELIGION)
Right-wing Dutch MP Geert Wilders (front) appears in court with his lawyer Bram Moszkowicz (back) in Amsterdam October 4, 2010. Wilders, leader of the Freedom Party PVV, is standing trial for charges of inciting hatred and discrimination against Muslims in his comments in the media and in his 2008 film "Fitna", which accused the Koran of inciting violence as it mixed images of terrorist attacks with quotations from the Islamic holy book. REUTERS/Marcel Antonisse/Pool (NETHERLANDS - Tags: POLITICS RELIGION) REUTERS

Voor iemand die zich beroept op zijn zwijgrecht was Geert Wilders gisteren veel aan het woord.

Bij aanvang van de procesdag legde hij een verklaring af. En nadat zijn advocaat de rechtbank had gewraakt (een verzoek om de rechters te vervangen) sprak hij de rechters toe die over zo’n verzoek moeten oordelen. „Als de rechtbank mijn wrakingsverzoek niet honoreert is hier niet alleen sprake van een politiek proces maar ook van een oneerlijk proces”, aldus Wilders. Hij had tijdens de procesdag het gevoel gekregen dat hij „in de Tweede Kamer tegenover iemand van D66” stond.

Daarmee doelde Geert Wilders, die verdacht wordt van groepsbelediging en het aanzetten tot haat of discriminatie, op rechtbankvoorzitter Jan Moors. Die had die ochtend over hem geoordeeld, vonden Wilders en diens advocaat, Bram Moszkowicz. En hij had daarmee de schijn gewekt niet (langer) onpartijdig te zijn in de strafzaak.

Nadat Geert Wilders bekend had gemaakt te zullen zwijgen, had Moors dit gezegd: „De rechtbank heeft uw dossier gelezen, maar de rechtbank leest ook kranten en kijkt televisie. U wordt door anderen wel verweten dat u goed bent in het poneren van een stelling, maar dat u de discussie uit de weg gaat. Het lijkt erop dat u dat vandaag ook doet.”

Tijdens het verweer tegenover de wrakingskamer stelde Moszkowicz dat een grens was overschreden, omdat de rechtbankvoorzitter een mening heeft gegeven over de feiten die ter discussie staan. Door te zeggen dat Wilders ook in de rechtszaal de discussie uit de weg lijkt te gaan, wordt volgens de raadsman van Wilders een essentieel grondrecht, het recht tot zwijgen van een verdachte in het strafproces, ter discussie gesteld. Moszkowicz: „De rechtbank heeft zich een oordeel gevormd over het politieke debat en de wijze waarop dat zou worden gevoerd: de lont erin steken en dan hard weglopen.”

Het Openbaar Ministerie was het niet eens met Moszkowicz en Wilders. Officier van Justitie Birgit van Roessel liet weten het te zien als toegestane poging om toch een reactie te krijgen van Wilders. Vanmiddag doet de wrakingskamer uitspraak. Als het verzoek wordt verworpen, gaat de rechtszaak morgen verder. Als het wordt gehonoreerd, kan dat maanden vertraging opleveren, omdat nieuwe rechters zich moeten inlezen. Het Openbaar Ministerie reageerde teleurgesteld op Wilders’ beslissing om te zwijgen, maar respecteert deze.

Rechtbankvoorzitter Jan Moors had zich, voor het wrakingsverzoek kwam, niet laten ontmoedigen door het zwijgen van Wilders. Hij werkte netjes zijn vragenlijst af. Per interview, column of ingezonden opiniestuk waarin Wilders omstreden uitspraken had gedaan, waren dat makkelijk twintig vragen. Zoals: „Waar vond dit gesprek plaats? Heeft u zich kunnen voorbereiden op het gesprek. Heeft u dit artikel voor publicatie geaccordeerd? Wat was uw bedoeling ermee? Heeft u advies gevraagd? Aan een jurist?” Toen Wilders bleef zwijgen paste Moors zijn vraagstelling een beetje aan: „Ik hád u willen vragen waar dit gesprek plaatsvond, of u zich had voorbereid en of u het hebt geaccordeerd .” Volgens hoogleraar strafrecht Ybo Buruma probeerde Moors met deze vragen de feiten vast te stellen.

Maar het ging Moors ook om wat meer inhoudelijke kwesties: „Had u hetzelfde kunnen zeggen in minder hardere bewoordingen? U roept op tot het verbieden van de Koran. Is de Koran ergens in de wereld verboden? Is dat een serieus plan of wilde u de aandacht op het onderwerp vestigen?” Ook vroeg Moors geregeld wie Wilders had bedoeld wanneer hij sprak over ‘we’ of ‘ze’. Zoals in het citaat: „We hebben een gigantisch probleem met moslims”.

Volgens Buruma lijkt de rechtbank te willen weten „of er opzet in het spel is. En dat is relevant voor de vraag of er echt sprake is van haat zaaien.”

De oudste rechter had ook een vraag: ze wilde weten hoe Wilders staat ten opzichte van de vrijheid van godsdienst. Wilders zweeg. Moszkowicz beloofde in zijn pleidooi in te gaan op de vragen van de rechtbank.

Net als bij de formele start van de zaak in januari zaten leden van de PVV-fractie gisteren weer op de tribune om hun politiek leider te steunen. De ruimte is door een glazen wand gescheiden van de zittingszaal. Bij binnenkomst groet Wilders zijn fractie met een lach. Hero Brinkman steekt zijn duim op. Alle 24 fractieleden hadden willen komen, vertelt Brinkman later. Maar volgens de rechtbank was er maar plaats voor tien. De achterste rij stoelen op de publieke tribune is vrijwel leeg.

Ook arabist Hans Jansen is gekomen. Hij is pal achter Wilders gaan zitten. Op verzoek van de verdediging is hij door de rechter-commissaris gehoord als deskundige. Net als Wilders vindt hij de islam een gevaar.

In zijn verklaring aan de start van de zittingsdag vertelde Wilders hoe druk hij het de afgelopen tijd heeft gehad met de onderhandelingen over een minderheidskabinet en zijn tweede baan: „Het zijn van lijdend voorwerp in deze slepende rechtszaak.” Een baan die over niets minder gaat dan het verdedigen van de vrijheid van meningsuiting, zo stelde Wilders. „En niet alleen die van mij maar die van vele vele Nederlanders.”

Lees meer over het proces op nrc.nl/proceswilders