Mijn muziek is een pleister

Op haar vierde cd klinkt Charlie Dée zoals ze altijd al beloofde te klinken.

Dée heeft een warme, wendbare stem en ze is meester over haar materiaal.

Charlie DEE (Renee van Dongen 1977) Nederlandse singer-songwriter. foto VINCENT MENTZEL/NRCH==F/C==Nederland. Rotterdam, 22 september 2010
Charlie DEE (Renee van Dongen 1977) Nederlandse singer-songwriter. foto VINCENT MENTZEL/NRCH==F/C==Nederland. Rotterdam, 22 september 2010 ©Vincent Mentzel 2010

Van alle 3.636 popliedjes met de titel I Love You (bron: allmusic.com) is er waarschijnlijk niet één zo pijnlijk als dat van Charlie Dée. De manier waarop de Nederlandse Dée in haar I Love You zo’n tien keer de titel zingt, loopt uiteen van schuw tot uitdagend, maar heeft steeds een gekwetste ondertoon. De zangeres laat zich er niet door weerhouden. Secondenlang rekt ze het woordje ‘love’ uit, alsof ze ook met haar stem haar trouw wil bewijzen.

I Love You staat op het pas verschenen Husbands and Wives, een cd over Dées echtscheiding. Op deze vierde cd klinkt Dée zoals ze altijd al beloofde te klinken. Haar ervaring werd omgezet in een afwisselende reeks liedjes, die vrolijk zijn, of melancholiek, en haar stem een hoofdrol gunnen. Dée heeft een stem die danst. Hij is warm en wendbaar, met soms de droefheid van de muurbloem. In zelfgeschreven liedjes als Leaving Me en Fragile Heart is de muziek een eensgezinde partner: rijk georkestreerd bij de uithalen, sober bij de mijmeringen. Zo ontstaat een eigen soort popliedjes. Waar Dée op eerdere cd’s soms krampachtig aan het verfraaien was, is ze nu meester over het materiaal. Was leed de achtergrond van die nieuwe autonomie?

De lange, donkerharige Charlie Dée (in 1977 geboren als Renée van Dongen, in Rotterdam) stapt op een ochtend het conservatorium in Amsterdam binnen, waar ze zangles geeft. We gaan zitten op het entresol boven de kantine en Dée vertelt over de geschiedenis van Husbands and Wives. Belangrijkste achtergrond blijkt de frustratie over haar vorige cd, Love Your Life, uit 2007. „Mijn eerste cd, Where Do Girls Come From, uit 2006, was onbevangen ontstaan en werd door pers en publiek goed ontvangen. Bij de tweede was ik onzeker of mijn ideeën wel goed genoeg waren. Daardoor was ik bij Love Your Life steeds op zoek naar niet voor de hand liggende wendingen en afwijkende melodieën. Voor sommige nummers pakte dat goed uit, maar ik was niet gelukkig met de cd als geheel. Vervolgens liep mijn platencontract af en was het de vraag of ik ooit nog een cd zou maken.

„Toen ik toch weer begon te schrijven, besloot ik dat ik terug moest naar de onbevangenheid. Dat ik gewoon zou luisteren naar wat uit me kwam en denken: dit is het verhaal, meer is er niet. De dwang om te presteren, heb ik afgegooid. Dat tijdens de opnamen van Love Your Life ook mijn huwelijk uit elkaar viel, was niet de oorzaak van de nieuwe koers. Oorzaak is eerder dat inzicht dat ik plotseling kreeg. En het werkte, daarna kwamen liedjes als Weep For Me en Since He’s Gone vanzelf.” De scheiding was de motor bij het schrijven en bleek ook het onderwerp van de liedjes. „Ik had het onderwerp niet bewust gekozen. Bij het componeren begin ik te spelen achter de piano of gitaar, en wacht af waar de muziek heengaat. Het is de muziek die de toon bepaalt. Ik zing eerst in fantasietaal, tot er plotseling een woord of zin uit rolt. Dan weet ik: dáár moet het over gaan.’’

Husbands and Wives is een logboek van pijnlijke momenten, die dankzij Dées observerende schrijfstijl moeiteloos te verteren zijn. Zo noteert ze nuchter in Weep For Me: ‘I’ve been held by so many men/ I have loved only half of them/ and I could not keep one of them’. „Schrijven is een pleister”, zegt ze. „Maar het kan pas een songtekst worden als ik het echte verdriet enigszins op orde heb, anders wordt het een openbare therapie. Bij deze gebeurtenis wist ik hoe het in elkaar stak. De fase van ‘waarom gebeurt dit?’ lag al achter me. Dat hielp.”

De liedjes voor Husbands and Wives werden opgenomen met producer Reyn Ouwehand, ook al was er nog geen platenmaatschappij. Daarna begon Dée aan een tournee met liedjes van haar idool Joni Mitchell. Die tour, waarvan ook een cd verscheen, werd een groot succes in de theaters, en krijgt volgend jaar een reprise. Intussen had Dée onderdak gevonden bij een nieuwe platenmaatschappij, zodat de ‘scheidings-cd’ nu alsnog verschijnt. Dée heeft inmiddels een nieuwe relatie en een zoon.

Was het onderwerp van invloed op de muziek? „Bij zware onderwerpen probeer ik in de muziek voor een balans te zorgen”, zegt ze. „Bij mij zit de relativering altijd in de ‘brug’, het contrasterende intermezzo dat één keer in het liedje voorkomt. Ik schrijf eerst de melodie, couplet en refrein, en die mogen somber of droevig zijn, want ik weet dat de brug nog moet komen. In die brug volgt het antwoord: dat stukje geeft het gevoel van ‘het valt wel mee’. Daar zit de hoop, de mildheid. Als het liedje zwaar is, wil ik dat de hemel opengaat in de brug.”

Wat zijn zoal geschikte onderwerpen voor liedjes? Geluk ligt moeilijk, want wordt snel banaal, zegt Dée. Maar ook leed heeft als thema zijn beperkingen. „Voor een benefietshow voor Sea Shepherd, dat actie voert tegen de jacht op zeehonden en walvissen, zou ik een liedje bijdragen. Ter voorbereiding bekeek ik filmpjes over de walvisvaart. Dat was zo verschrikkelijk dat het onmogelijk werd een liedje te maken. Er ontstond wel iets, maar ik kon de relativering niet vinden. Daarom heb ik het uiteindelijk niet gespeeld. Mijn scheiding blijkt van een andere orde dan dierenleed.”

Ter gelegenheid van Husbands and Wives geeft Dée nu een serie huiskamerconcerten. Samen met twee muzikanten speelt ze in verschillende steden bij mensen thuis; in de huiskamer zet ze haar instrumenten op voor een klein gezelschap. Ze noemt het ‘intiem, maar prettig’. „Zo dicht bij de mensen, dan ben ik op mijn best. Dat geldt ook voor optredens in het theater: mensen zijn aandachtig, we kunnen elkaar goed zien. Je moet de zaal op zijn gemak stellen. Ik maak een grapje of struikel ergens over. Dan voel ik een zucht van opluchting door de zaal gaan, vanaf dat moment staan ze open.”

Een van de liedjes die Dée altijd uitvoert, is I Love You. Is het moeilijk om dat nummer zo direct te uit te voeren? „Ik heb lang getwijfeld of ik I Love You op de cd zou zetten. Is het niet te privé? Maar uiteindelijk bedacht ik dat de manier van zingen bepaalt of het voor luisteraars draaglijk is. Het hangt af van waar je je aandacht op richt. Als ik me op mijn zang concentreer krijg je dit.” Ze gaat rechtop zitten en zingt I Love You op heldere, nadrukkelijke toon. „Of ik kan me op mijn gehoor richten, dan zing ik alsof ik mijn eigen publiek ben.” Dée zingt het nog eens. Nu lijken de woorden uit haar te stromen als op een emotioneel getij. „De tweede methode is beter, die maakt het lichter. Ik wil de luisteraar niet met mijn gevoelens om de oren slaan.”