De vage grens tussen games en werkelijkheid

Expo Space Invaders

Instituut voor Mediakunst, A'dam, t/m 6/11., nimk.nl ***

Wie kunst wil maken over videogames zit met een probleem. Hoe platvloers het verhaal van een game ook is en hoe tenenkrommend slecht de stemmen van een personage ook zijn ingesproken, de speler wordt vanzelf opgeslokt in het verhaal. Hij is de soldaat die in de Tweede Wereldoorlog tegen de Duitsers vecht, hij besluit of hij schuilt of op de vijand afstormt. Juist dat mechanisme maakt het spelen van een game uniek – en ook verslavend. Maar hoe verbeeld je die ervaring in de beeldende kunst, waarin de toeschouwer doorgaans niet deelneemt aan het getoonde?

Met dat probleem hebben ook de kunstenaars geworsteld die bijdroegen aan de tentoonstelling Space Invaders: Art in the Computer Game Environment in het Nederlands Instituut voor Mediakunst. De werken documenteren en illustreren game-ervaringen, maar schieten tekort bij het overbrengen van de ervaring zelf.

Hoe de echte wereld in een gamewereld verstrikt kan raken verbeeldt Anita Fontaine in haar verontrustende werk The Fontaines. Het is een portret van een asociale familie in het simulatiespel The Sims. Het naspelen van virtuele gezinslevens in The Sims resulteert bij de meesten in ‘Barbie en Ken-taferelen’. Niet bij Fontaine. Ze gaf haar familie hanekammen en tatoeages en zette vader, moeder en kinderen op een dieet van pizza’s. Tien jaar na dato beeldt ze zich in hoe het de drop-outs is vergaan: in twee portretten hangen de ouders werkeloos voor de tv en scharrelen de kinderen doelloos door het huis. Een realistischer beeld dan de makers van The Sims met hun game voor ogen hadden. De echte wereld wordt niet louter bevolkt door stralende ouders en brave kostschoolkinderen.

Even verontrustend is de installatie What It Is Without the Hand That Wields It van de Amerikaanse kunstenaar Riley Harmon. Iedereen die van schietspellen houdt, heeft het gevoel weleens gehad: kijkend naar het spoor van moord en destructie dat je hebt achtergelaten, denk je: doe ik dit voor mijn lol? Harmon toont op een groot beeldscherm een gevecht in het populaire schietspel Counter-Strike. Telkens als een speler zijn tegenstander uitschakelt, belandt een druppel bloed in een plas op de grond: het fysieke resultaat van de virtuele razernij van de spelers.

De conceptueel slim uitgevoerde films en installaties van Space Invaders stemmen tot nadenken over grensvervagingen tussen gamefictie en werkelijkheid. Maar het is jammer dat de werken de toeschouwer niet de mogelijkheid bieden dat thema zelf te ervaren. Een gemiste kans.

Renier Kist