België staat weer op nul

België heeft nog steeds geen regering. En de politieke crisis is nog lang niet voorbij.

Vooral ondernemers beginnen echt bezorgd te worden over de impasse.

Eerst waren het in België vooral politici die zich er druk over maakten. Als er niet snel een nieuwe regering kwam, zei de leider van de Waalse socialisten Elio Di Rupo na maanden van onderhandelen en weer een politieke crisis, zou België daar economisch zwaar onder gaan lijden. Burgers waren laconiek, óók economen en ondernemers.

Maar vorige week bleek opeens dat de politieke impasse direct invloed heeft op de staatsfinanciën: België moet meer rente betalen op de staatsschuld. Er zouden ook drieduizend banen gaan verdwijnen bij veiligheids- en preventieprojecten, omdat er geen beslissingen worden genomen over subsidies. Ondernemers wilden dat er nu eens maatregelen kwamen om nieuwe bedrijven te helpen. Het kon, zeiden ze op bijeenkomsten, niet blíjven doorgaan zo.

Maar het gaat wel door zo.

België heeft nog steeds geen regering. En de politieke crisis is nog lang niet voorbij. De Vlaams-nationalistische partij N-VA, grote winnaar van de verkiezingen in juni, besliste gisteren dat de onderhandelingen over een nieuwe regering helemaal opnieuw moesten beginnen. „Vanaf nul.”

N-VA-leider Bart De Wever snapte wel, zei hij, dat er mensen waren die daar „onrustig” van werden. Hij zou de demissionaire regering van de christen-democraat Yves Leterme gaan steunen, om die onrust te bezweren. „Het land moet toch bestuurd worden.”

In Nederland wordt het idee gekoesterd dat bijna alles gewoon doordraait als er lange tijd geen echte regering is. Belgen hebben er veel meer ervaring mee. Economische schade? Dat valt reuze mee, zeggen ze vaak. In België zijn er genoeg regeringen over: van Vlaanderen, Wallonië, Brussel. Door eerdere staatshervormingen hebben de deelregeringen ook al veel te zeggen, bijvoorbeeld over onderwijs en cultuur, milieu, openbaar vervoer, infrastructuur.

Voor buitenlandse investeerders, zegt de Vlaamse econoom Geert Noels, hoort de politieke instabiliteit van België tot de couleur locale. „Voor het buitenland is elke politieke crisis in België more of the same.” Dat is niet mooi natuurlijk, maar volgens hem ook niet meteen heel erg.

Geert Noels denkt ook, zoals veel Vlamingen, dat het land na een nieuwe staatshervorming efficiënter bestuurd zal worden – omdat de bevoegdheden van de federale staat en de gewesten nu soms te veel uit elkaar lopen, elkaar juist in de weg zitten of, zoals het hier wordt genoemd, een pervers effect hebben: regio’s krijgen minder geld van de federale overheid als ze hun werklozen aan een baan helpen. Noels denkt: nu even doorzetten, dan gaat het straks juist beter met de economie van België.

Maar dan zegt hij wat ook steeds meer ondernemers zeggen: „Het moet natuurlijk niet te lang gaan duren.”

En nu het lang gáát duren, is er opeens bezorgdheid.

„Alle ogen zijn gericht op de navel van de federale politiek”, zei Luc De Bruyckere, voorzitter van het netwerk van Vlaamse ondernemingen VOKA, eind vorige maand in een toespraak in Brussel. „Maar de wereld raast door.”

Hij durfde er, zei hij daarna in een vraaggesprek, niet aan te denken dat de onderhandelingen voor een nieuwe regering wéér zouden mislukken. Er waren dringend beslissingen nodig over de 25 miljard die België zou moeten bezuinigen om de overheidsfinanciën op orde te krijgen. „We kijken jaloers naar Nederland, waar zelfs de demissionaire regering van Balkenende durft beslissen over een besparing van 3 miljard. Daar kunnen wij alleen van dromen.”

„We zijn onze geloofwaardigheid in het buitenland aan het verliezen”, zegt zijn Franstalige collega Vincent Reuter, van de ‘Union Wallonne des Entreprises’. „Multinationals nemen bij nieuwe investeringen beslissingen voor jaren. Dat we nu nog niet meteen iets merken, zegt weinig. Uiteindelijk gaan we betalen voor wat er nu gebeurt. Helaas.”

De spread was niet voor later: het verschil in rente op de staatsschuld dat een land moet betalen in vergelijking met landen als Nederland en Duitsland. Die steeg opeens in België – al was het bij lange na niet zo dramatisch als eerder bij Griekenland of Ierland. Het Belgische Agentschap van de Schuld legde wel meteen uit dat de financiële markten het hoog tijd vinden dat er een regering komt. Voor de uitgegeven staatsobligaties zou er volgens analisten elk jaar een ‘politieke impasseboete’ betaald moeten gaan worden van 2,3 tot 3,4 miljoen euro per jaar.

De directeur strategie van het Agentschap, Jean Deboutte, had het vooral over het onbegrip van beleggers buiten de eurozone. „Hoe verder die beleggers van ons verwijderd zijn”, zei hij in de krant De Tijd, „hoe minder ze ervan snappen, hoe zenuwachtiger ze worden.”

Net na het nieuws dat de N-VA helemaal opnieuw wil beginnen met de gesprekken over een regering, zegt Jean Deboutte dat de kans nu groter wordt dat er „paniekerig” gereageerd gaat worden – ook door serieuze beleggers, voor de lange termijn. Hij denkt wel dat België nog tijd heeft. Een paar maanden misschien. „Dit moet een tijdelijk fenomeen zijn.”

De voorzitter van het netwerk van Vlaamse ondernemingen, Luc De Bruyckere, zegt na de verklaring van De Wever dat de vertraging die nu ontstaat „natuurlijk erg is”. „Dit zal het financiële imago van België geen deugd doen.” Maar hij begrijpt De Wever wel. Vlaanderen, zegt hij, wil meer fiscale autonomie. Vlaanderen wil dat de deelstaten het vóélen als ze slecht beleid voeren en beloond worden als ze het goed doen. „Dat lag nog niet op tafel. Dus moet er verder worden gepraat.”

Waalse ondernemers denken daar heel anders over. Vincent Reuter van de ‘Union Wallonne des Entreprises’ heeft het over de ‘Bart De Wever-spread’ – hij vindt dat de N-VA verantwoordelijk is voor de extra kosten die België moet betalen voor zijn schuld. „Ik weet niet of er een Belg is die je kan vertellen hoe erg deze nieuwe situatie is”, zegt hij. „Ik denk wel dat het de grootste crisis is tot nu toe. Omdat het voor het eerst ook over het verdwijnen van België gaat.” Want dát is de inzet van de N-VA, zegt Reuter, en volgens hem is dat nooit eerder zo vastberaden nagestreefd. „Maar of het einde van België dichterbij gekomen is? Niemand weet het. Het zou wel economisch slecht zijn voor iedereen.”

Begrijp je België niet meer? Laat je in vier minuten helemaal bijspijkeren door een hilarisch filmpje op nrcnext.nl/links