Zijn verhalen vertellen zichzelf

Nog altijd haalt hij met ieder boek de nieuwskoppen, zoals nu weer met Obama’s Wars. Menno de Galan over het geheim van Watergate-legende Bob Woodward.

**FILE** Reporters Bob Woodward, right, and Carl Bernstein, whose reporting of the Watergate case won a Pulitzer Prize, sit in the newsroom of the Washington Post, May 7, 1973. W. Mark Felt, a former FBI official claims he was "Deep Throat," the long-anonymous source who leaked secrets about President Nixon's Watergate coverup to The Washington Post, Vanity Fair reported Tuesday May 31, 2005. (AP Photo)
**FILE** Reporters Bob Woodward, right, and Carl Bernstein, whose reporting of the Watergate case won a Pulitzer Prize, sit in the newsroom of the Washington Post, May 7, 1973. W. Mark Felt, a former FBI official claims he was "Deep Throat," the long-anonymous source who leaked secrets about President Nixon's Watergate coverup to The Washington Post, Vanity Fair reported Tuesday May 31, 2005. (AP Photo) AP

Hillary Clinton zou, aldus Bob Woodward in Obama’s Wars, ‘een geweldige rechter’ bij het Hooggerechtshof zijn geweest. Reden? Ze is ‘goed voorbereid, aanwezig, liet niet met zich sollen. Ze was meedogenloos.’ Waarom deze eigenschappen haar bij uitstek geschikt maken voor een positie bij het hoogste Amerikaanse rechtscollege maakt Woodward niet duidelijk. Een analytische geest, of belangstelling voor en inzicht in juridische kwesties doen blijkbaar minder ter zake. Over ‘oorlogstsaar’ Douglas Lute, door ex-president George W. Bush in 2008 belast met het schrijven van een ‘topgeheim’ rapport over de voortgang van de oorlogen in Irak en Afghanistan, schrijft Woodward: ‘Hij had een eigenzinnig karakter en toonde lef.’ Bewijs? Volgens de auteur heeft Lute een boek gelezen van Thucydides, waarna hij de relatie tussen het militaire bedrijf en de burgermaatschappij met andere ogen bekeek. Tot zo ver de verklaring van het karakter van Lute.

Bob Woodward, Watergatelegende en schrijver van vijftien bestsellers – minus zijn nieuwste, Obama’s Wars – geldt als een Amerikaans icoon. Volgens mediajournalist Alicia Sheppard (in Woodward and Bernstein, Life in the Shadow of Watergate, 2007), is hij (met collega-verslaggever Carl Bernstein) de eerste journalist die opklom van stadsverslaggever tot beroemdheid. Maar bovenstaande citaten maken tevens duidelijk waarom hij controversieel is. Hij grossiert in beweringen en karakterschetsen die, ontdaan van het macho taalgebruik, neerkomen op een aaneenschakeling van gemeenplaatsen. Anders gezegd: nadat het retorisch vuurwerk is gedoofd, blijft de indruk van kletskoek hangen.

Relaties

Nog twee voorbeelden uit Obama’s Wars. Over voormalig CIA-directeur Michael Hayden: ‘Dankzij zijn vermogen 20 procent sneller te denken en te praten dan de meeste mensen, leek het of hij ieder debat naar zich toe kon trekken.’ Over de huidige directeur, Leon Panetta: ‘Er zijn wellicht politici die zijn vermogen tot het aangaan van persoonlijke relaties evenaren, maar er is waarschijnlijk niemand die er beter in is.’

Woodwards succes is onomstreden. Vrijwel al zijn boeken zijn goed voor internationale nieuwskoppen. Hij is de meester van pittige en smeuïge primeurs. Het recept van Woodwards succes is simpel: geheime rapporten, bronnen (vaak off the record, on background of deep background) en een ongekend netwerk in het politiek-militaire establishment vormen de grondstoffen voor achtergrondverhalen op het gebied van de internationale politiek. Woodward doet niet aan analyses. Zijn verhalen vertellen zichzelf. Ze worden voortgestuwd door snel wisselende scènes, vooral van dramatische vergaderingen en bijeenkomsten. Ter afleiding zijn er flinterdunne karakterschetsen en conclusies van het soort: opgeruimd staat netjes.

Dit schrijft hij in Obama’s Wars over de oorlog in Irak (voor het jargon in de oorspronkelijke taal): ‘The United States had stared failure in the eye in Iraq and, for the moment, failure had blinked.’ Knipperen met de ogen was tot nog toe voorbehouden aan politieke leiders die, in het voetspoor van oud-Sovjetleider Nikita Chroesjtsjov in de rakettencrisis in Cuba, niet tegen de druk van het (diplomatieke) gevecht waren opgewassen. Woodward gebruikt de frase om duidelijk te maken dat falen in Irak geen optie was en lijkt te zijn afgewenteld. Een hele opluchting voor lezers die even snel willen worden bijgepraat over een conflict dat zij godzijdank al jaren niet meer hoeven te volgen.

Over zijn methode: net als in vorige boeken schrijft Woodward de ‘gedachten, conclusies en gevoelens’ van een persoon toe aan citaten van die persoon zelf, of ‘aan aantekeningen of een collega die in contact stond met die persoon’. Dat maakt duidelijk dat wie door Woodward wordt gebeld, het zich nauwelijks kan veroorloven ‘geen commentaar’ te geven. Wie dat tóch doet, wordt negatief geportretteerd, al was het maar omdat minder aangename karakterbeschrijvingen van collega’s (die bijvoorbeeld een rekening hebben te vereffenen) onweersproken blijven.

Rumsfeld

In de (vier) boeken over de oorlogen van de vorige president overkwam dat ex-minister van Defensie Donald Rumsfeld. Oud-ministers van Buitenlandse Zaken Colin Powell en Condoleezza Rice, die wel meewerkten, kwamen er beter vanaf. (Voor de goede orde: die boeken waren alleen al het lezen waard wegens het feit dat Woodward zich toegang wist te verschaffen tot de minst extroverte Amerikaanse regering sinds mensenheugenis. Het laatste boek over de vorige regering, The War Within, schetste een onthullend beeld van de surge, de troepenopbouw die leidde tot de pacificatie van Irak.) Wie Woodward te woord staat, krijgt de verzekering dat hij in ruil voor zijn medewerking op een ‘eerlijke’ en ‘menselijke’ manier wordt geportretteerd. Deze methode is door de essayist Joan Didion omschreven als ‘politieke pornografie’.

Wie door Woodward wordt gebeld weet dat hij op het punt staat te worden misbruikt, zij het op een 'eerlijke' en 'menselijke' manier.