De vergrijzing

2 De bevolkingsopbouwZie hier de bevolkingsopbouw: van piramide in 1900 naar de omgekeerde bloempot in 2050. Een van de meest opvallende gevolgen van de kenniseconomie is de vergrijzing. De welvaart groeide, de babyboomgeneratie kon het wel af met minder kinderen en nu blijft ze ook nog langer leven. Het gevolg?

3 Grote druk op de werkende bevolking

Kijk naar het oranje mannetje: de beroepsbevolking. Waren er in 2000 nog relatief weinig ouderen (rond de 20) per 100 werkenden, in 2040 zijn dat er al ruim twee keer zoveel. De beroepsbevolking zal dus straks niet alleen harder of langer moeten werken, ze zullen ook de welvaart van de anderen moeten betalen: die van kinderen (relatief goedkoop) en die van ouderen (relatief duur). Dat betekent het volgende:

4 Geen profijt van de overheid Besef, deze grafiek is geen levensloop: dit is het netto profijt dat je van de overheid hebt in de rest van je leven. Alle 20 tot 30-jarigen van nu zullen in de rest van hun leven dus 39 miljard moeten afdragen. Van den Steenhoven: „De generatie 20 tot 50 jaar is inderdaad de pineut. Zij zullen meer betalen in belastingen en premies dan ze ontvangen in de vorm uitkeringen en publieke voorzieningen als zorg en onderwijs.”

De rijke generatie zijn de babyboomers. Zij gingen via regelingen met vervroegd pensioen en kunnen de huizen die ze in de jaren tachtig voor een habbekrats hebben gekocht, met tonnen winst verkopen aan de jongere generatie. Die houdt er een flinke hypotheekschuld aan over.

Maar erven we hun geld straks niet? „De oudere generatie leeft niet alleen langer, maar blijft ook langer gezond. Dat geld blijkt grotendeels op te gaan aan reizen, cruises. Aan genieten van het leven.”

Op dit moment is de Nederlandse beroepsbevolking nog relatief solidair met haar ouderen, blijkt uit onderzoek.

Maar dat kan omslaan, zegt Van den Steenhoven: „Hoogopgeleiden, een mobiele groep, kunnen besluiten niet langer te willen opdraaien voor de zorg aan ouderen. Ze kunnen verhuizen, naar Londen. Of hun vermogen verplaatsen naar China. In beide gevallen ongunstig voor de Nederlandse economie.”

De oplossing? De pensioenleeftijd verhogen, zoals in de Scandinavische landen al is gebeurd, vindt Van den Steenhoven geen slecht idee. „We zullen wel moeten. Bovendien is verhoging van de pensioenleeftijd een logisch gevolg van de kenniseconomie: we volgen langer onderwijs en beginnen daardoor later met werken.”

5 ProductiviteitMaar dan moeten we wel zorgen dat oudere werknemers blijven leren door cursussen op het werk. „Driekwart van de ondernemers ziet oudere werknemers als ‘verloren’.

Ook dat is een gevolg van de kenniseconomie, waarin van werknemers creativiteit, flexibiliteit en opleidingsbereidheid wordt gevraagd. Eigenschappen waarop ouderen laag scoren.”