Stapsgewijs naar iets van eenheid

Tot diep in de nacht overlegden Tweede Kamerleden en bestuurders van het CDA over de wenselijkheid van het kabinet-Rutte. Het congres lijkt beslissend te worden.

Demissionair minister Camiel Eurlings (staand) voert overleg met onder andere CDA-leider Maxime Verhagen. Foto Roel Rozenburg Den Haag : 30 september 2010 CDA-fractie akkoord met regeer- en gedoogakkoord. Fractievoorzitter Verhagen in overleg met minister Eurlings - staand. foto © Roel Rozenburg

Iedere beweging in de lobby van het Hilton hotel in Den Haag is verdacht. Waarom zit Sabine Uitslag op de bank ontspannen te kletsen met een fractiemedewerker? Met wie loopt Madeleine van Toorenburg even verderop te bellen?

Turend door de vitrage speculeert de verzamelde pers over het gedrag van de Tweede Kamerleden van het CDA. Is het fractievoorzitter Maxime Verhagen gelukt? Gaat zijn fractie instemmen met samenwerking met de PVV? Deze avond geen gesloten gezichten, zoals bij het crisisoverleg een maand geleden dat leidde tot het vertrek van Kamerlid en medeonderhandelaar Ab Klink en het afbreken van het formatieoverleg – tijdelijk, naar later bleek. De CDA’ers die vannacht zichtbaar zijn, drentelen wat rond en ontspannen met een glas wijn.

Maar waarom duurt het dan zo lang? En waarom trekt Coskun Çörüz een ‘mwoah’-gezicht, als hem met handgebaren wordt gevraagd hoe het gaat?

Vijftien uur zijn de christen-democraten dan al in beraad over twee akkoorden: het regeerakkoord dat ze met de VVD sluiten om een minderheidskabinet te vormen en het zo gevoelige gedoogakkoord met de anti-islamitische PVV van Geert Wilders. Voor de draaideur van het hotel wachten journalisten in de kou op de uitkomst. De toegang wordt geweigerd, het hotel zorgt wel voor koffie.

Plotseling gaat op de verdieping boven de lobby een deur open. Fractievoorzitter Maxime Verhagen, minister van Landbouw Gerda Verburg en dissident Ad Koppejan komen in zicht. Minister van Verkeer Camiel Eurlings, die zijn politieke carrière al voor de verkiezingen voorlopig als beëindigd had verklaard, wordt gesignaleerd. De spanning op de gezichten van de CDA’ers is zichtbaar. Het gesprek, dat op de gang wordt voortgezet, gaat gepaard met hevige armgebaren. Duidt dit erop dat het toch misloopt?

De CDA’ers die rond half vier vanochtend als eersten het hotel uitkomen, laten niets los. „Wij zijn heel moe, wij gaan lekker naar huis ”, zeggen Sander de Rouwe en Margreeth Smilde, voordat zij in een taxi vertrekken.

Als tegen kwart voor vier Verhagen naar buiten stapt, zegt hij dat de fractie unaniem is. Maar het is minimale unanimiteit: alleen over de vervolgprocedure is de hele fractie van 21 Kamerleden het eens. De akkoorden kunnen worden voorgelegd aan het CDA-congres van zaterdag.

Maar dan blijkt dat de dissidenten – naast Koppejan is ook Kathleen Ferrier principieel tegenstander van samenwerking met de PVV – niet zijn overtuigd. Hun „stellige voorbehoud” blijft bestaan. „De overgrote meerderheid is voor”, zegt Verhagen, „maar er leven nog bezwaren bij sommigen.”

Niet alle zestien vergaderuren gaan op aan het bezweren van interne conflicten. Er is ook een regeerakkoord om te lezen. En dat doet de CDA-fractie grondig. Om 11 uur ’s ochtends komen de Kamerleden en de zogenoemde wacht-Kamerleden bij elkaar om de koopkrachtplaatjes te bestuderen. Die leveren het eerste beeld van wat de enorme bezuinigingen voor individuele burgers gaan betekenen. Om één uur begint de vergadering over de tekst van het regeerakkoord, in een zaaltje met op het plafond een schildering van het Panorama van Mesdag.

Het lezen gaat, om alle problemen in een later stadium de wereld uit te helpen, regel voor regel. En dat duurt dus nogal lang. De dossiers zijn voor deze lezing alfabetisch gerangschikt, de teksten lopen volgens sommige Kamerleden als een trein. Verhagen moet de volgende dag wel terug naar de onderhandelingstafel voor wat kleine tekstuele aanpassingen, maar die zullen geen probleem opleveren.

Om kwart voor acht is het doornemen van het akkoord nog niet volbracht. Maar eerst is er eten: een warm en koud buffet.

Niet lang na het diner komt eindelijk het moment dat de fractieleden zich moeten uitspreken. Dan, een verrassing is het eigenlijk niet, laten Koppejan en Ferrier weten dat zij hun principiële verzet niet staken. Voor de andere Kamerleden begint nu het lange wachten.

Het is tijd voor de partijleiding om de twee dissidenten in afzondering te gaan bewerken. Waarnemend partijvoorzitter Henk Bleker voert de druk van buiten op: hij laat journalisten weten dat het partijbestuur vindt dat er een „heel behoorlijk, netjes akkoord” ligt. De gesprekken binnen verlopen, het is al een traditie, in een emotionele en niet zo aangename sfeer.

Zo gaat een verdeelde CDA-fractie het congres in.