Politici EU-landen in spagaat

Politici zitten klem tussen eisen van beleggers en die van hun eigen burgers. Als ze niet ingaan op de eerste gaat hun munt eraan, als ze niet ingaan op de tweede, worden ze niet herkozen.

„Nationale politici zeggen tegen demonstrerende burgers: ‘Die bezuinigingen, dat moet van Brussel’. Dat is niet waar. Deze politici ontlopen hun verantwoordelijkheid. Zíj hebben het belastinggeld van de burgers verkeerd besteed. Zíj hebben de boel uit de hand laten lopen. Zíj hebben zich niet aan de begrotingsregels gehouden die ze zelf in de eurozone hadden opgesteld.”

José Manuel Barroso, voorzitter van de Europese Commissie, beet gistermiddag ongekend hard van zich af. Hij publiceerde Europese voorstellen voor strengere begrotingsdiscipline, zoals een nieuw systeem van vroege, semi-automatische sancties voor eurolanden met te hoge begrotingstekorten of staatsschuld. Op hetzelfde moment trokken buiten, bij het Commissiegebouw aan de Brusselse Wetstraat, tienduizenden vakbondsleden met felgekleurde jasjes langs die daartegen protesteerden. „Dit is een bizarre tijd voor de Europese Commissie om met zo’n strafregime te komen”, zei John Monks, voorzitter van de Europese vakbondsfederatie. „Het gevaar is dat arbeiders betalen voor wild gokgedrag op financiële markten terwijl speculanten vrijuit gaan.”

Veel demonstranten waren Belgen, die met bussen en treinen waren aangevoerd. Rond half zes ’s middags waren de meesten – vlaggen netjes opgerold – allang op weg naar huis. Maar Monks stapte langs de politieversperringen om een petitie aan Barroso te overhandigen. Monks werkt al jaren voor de bonden en weet als geen ander dat regeringen vaak de neiging hebben ‘Brussel’ de schuld te geven van alles wat misgaat. Monks weet ook dat de regeringsleiders zélf dit voorjaar Europees president Herman Van Rompuy vroegen strengere begrotingsregels te maken voor EU-landen. Niemand wilde een herhaling van de Griekse schuldencrisis, die de eurozone aan de rand van de afgrond bracht. Intussen zijn de ministers van Financiën, met Van Rompuy als ‘mediator’, het grosso modo eens over zo’n nieuw streng begrotingsregime. Over de details niet. Daarom vroegen ze Barroso voorstellen te doen. Die kunnen de onderhandelingen vlottrekken. Dat is nodig: beleggers kijken alwéér sceptisch naar de euro. Griekenland is gered met leningen van eurolanden, maar nu komt Ierland in gevaar: er moeten weer miljarden in Anglo Irish Bank, ten laste van staatsschuld en begrotingstekorten.

Veel regeringen staan overwegend positief tegenover de voorstellen waar Barroso gisteren mee kwam. Ze weten: het moet. Alleen met bezuinigen en hervormen kunnen ze het vertrouwen van beleggers in de euro herstellen. Vooral Duitsland, de economische motor van Europa, is daar veel aan gelegen. Minister Guido Westerwelle zei gisteren meteen dat automatische sancties precies zijn waar de eurozone behoefte aan heeft. „Overtreders van het Stabiliteitspact moeten hard gestraft worden.”

Veel andere ministers hielden hun mond. Zij staan in een lastige spagaat tussen beleggers en hun eigen burgers. Zelfs in een land als Luxemburg, dat zijn groei uit high finance haalt en ongeveer de laagste staatsschuld en begrotingstekort van Europa heeft – zelfs dáár wordt aan de kinderbijslag getornd. Ook burgers in dit welvarende land horen dat bankiersbonussen stijgen, terwijl regeringen de afgelopen twee jaar 13 procent van het bbp – hún belastinggeld – in banken hebben gestoken. Dezelfde banken trouwens – schreef Jean Pisani-Ferry van de denktank Bruegel maandag in Le Monde – waarvan de traders nu de regeringen afstraffen om de staatsschulden die ze door die bailouts gemaakt hebben. Maar regeringen hebben geen keus. Dus snijden ze in sociale voorzieningen.

Europese vakbonden zijn zwak en verdeeld. Volgens Ronald Tiersky, hoogleraar aan het Amerikaanse Amherst College, voeren ze een achterhoedegevecht: „De crisis maakt mensen bewust van de eindigheid van mooie welvaartsarrangementen.”

Anderen zijn daar minder zeker van. „Dat er gisteren in heel Europa überhaupt werd gedemonstreerd”, zegt een Commissiefunctionaris die graag wilde meestaken, „duidt erop dat er politiek van alles broeit. Er is onvrede over de groeiende ongelijkheid. Als de vakbonden het niet kanaliseren, loopt extreem-rechts ermee weg.” Regeringen moeten hiernaar luisteren. Dit verklaart waarom Christine Lagarde, de Franse minister van Financiën, Barroso’s sanctieplan gisteren bekritiseerde. Frankrijk wordt constant lamgelegd door stakingen. President Sarkozy wil worden herkozen in 2012. Als iemand op de evenwichtsbalk tussen markten en kiezers loopt, is hij het wel.

Sarkozy is niet bevriend met zijn Luxemburgse collega Jean-Claude Juncker. Maar één opmerking van Juncker, uit 2007, heeft hij duidelijk in zijn oren geknoopt: „We [regeringen] weten allemaal wat we moeten doen, maar we weten niet hoe we worden herkozen áls we het doen.”