Apen en ratten in de kantoortuin

Cover van het boek Oerdriften op de werkvloer : Een evolutionair perspectief op organisaties van Bram Buunk

Auteur: Bram BuunkTitel: Oerdriften op de werkvloer. Een evolutionair perspectief op organisaties.Uitgever: Bert BakkerISBN: 9789035133815, 336 blz. €19.95

Auteur: Jan Dijkgraaf Titel: Handboek voor de keiharde manager. De gereedschapskist van de rat.Uitgever: BBNC UitgeversISBN: 978904531120, 158 blz. €16.95

De mens is een dier. We kunnen wel denken dat we beslissingen nemen op basis van weloverwogen argumenten, maar in werkelijkheid worden we geregeerd door hormonen en instincten. Ook op de werkvloer, waar mooie mensen sneller carrière maken dan lelijke, waar lange mannen vanzelfsprekend als leider worden geaccepteerd en waar roddel en achterklap iemand maken of breken.

In het boek Oerdriften op de werkvloer, schetst Bram Buunk, in het dagelijks leven hoogleraar sociale psychologie in Groningen, een helder beeld van de evolutionaire invloed op ons gedrag. Daarbij schuwt hij de controverse niet. Zo stelt Buunk dat het volstrekt zinloos is om te proberen meer vrouwen aan de top van bedrijven te krijgen, omdat ze ‘minder dan mannen geëvolueerd zijn om met grote opofferingen in de top van organisaties terecht te komen’. De evolutie heeft mannen nu eenmaal met meer zelfvertrouwen toegerust, schrijft Buunk. Bij vrouwen die wèl een stressvolle topfunctie hebben, werden bijvoorbeeld hogere doses van het hormoon cortisol gemeten, waardoor de kans op zwangerschap afneemt. ‘Vrouwen die gaan voor de absolute top, lopen dus forse risico’s in reproductief opzicht.’ Daar komt bij dat vrouwen, aldus Buunk, diep van binnen helemaal geen seksegenoten dulden aan de top, omdat ze meer dan mannen gericht zijn op gelijkheid.

Politiek incorrect? Zeker. Te simpel gesteld? Misschien. Maar Buunk onderbouwt zijn stellingen met fascinerend onderzoek en wisselt de wetenschap af met verrassende inkijkjes in het bedrijfsleven. Zo doet ex-bankier Gert Jan Mulder smaakvol uit de doeken hoe topmannen elkaar beoordelen: niet op hun cv, maar op hun vrouw. „Als je carrière wilt maken aan de top van het bedrijfsleven, hoef je helemaal niet door een zware selectieprocedure. Het helpt meer als je een stabiel huwelijk hebt.” Want topmanagers met jonge bloedmooie vriendinnen ‘geeft alleen maar scheve gezichten’.

Dezelfde bio-logica hanteert Jan Dijkgraaf in zijn Handboek voor de keiharde manager. De gereedschapskist van de rat dat ongeveer tegelijk met Buunks’ Oerdriften uitkwam. ‘Neem altijd lelijke vrouwen aan’, schrijft Dijkgraaf. Die werken namelijk harder, omdat het succes ze niet vanzelf komt aanwaaien.’ Dijkgraaf onderbouwt zijn betoog niet met onderzoek, maar met zijn eigen ervaring als hoofdredacteur van onder andere gratis dagblad Metro, opiniebladHP/De Tijd en hoofdredacteur televisie van de nieuwe omroep PowNed – waar hij overigens na twee maanden stopte, omdat de baan te veel van hem vroeg. Dat laatste past in zijn filosofie: niet zeuren, maar wegwezen als je het ergens niet leuk vindt.

De tips van Dijkgraaf zijn helder en geestig op papier gezet en goed in hun eenvoud (Accepteer nooit een probleem. Neem altijd een afkoopsom op in je contract). Soms slaat hij echter door in gespeelde botheid (‘Te zakelijk om zo naar mensen te kijken? Je kunt mijn rug op’) en obligate wetenswaardigheden (Vergader nooit zonder agenda. Zeg gewoon nee.). Hij haalt hier en daar seksistisch uit, maar komt er mee weg door dat vervolgens ruiterlijk toe te geven (‘Een smerig seksistisch verhaal? Absoluut.’) Maar wie het net tot chef heeft geschopt, kan met dit alles misschien zijn voordeel doen.