Fotografie. Verstandig ja/nee

Fotostudenten hoeven zich geen zorgen te maken om een baan, zeggen experts.

Want ze gaan steeds vaker aan de slag als beeldbewerker of mediavormgever.

Eén ding heeft Pim Leenen (25) met zichzelf afgesproken: „Ik fotografeer geen mensen meer.”

Leenen studeerde vorig jaar af als fotograaf aan de Hogeschool voor de Kunsten Utrecht. Tijdens zijn studie kluste hij weleens bij als portretfotograaf, maar „in die sector is zoveel concurrentie”, zegt Leenen. „Dan krijg je 100 euro. En als je meer wilt, zijn er duizend anderen voor jou.”

Hij werkt nu drie dagen per week in een fotovaklab, „om de huur te betalen”. Zijn werk als fotograaf ziet hij de komende jaren nog als investering.

Nogal verbaasd was hij daarom dat de Fotoacademie aan het eind van de zomer aankondigde dat elke nieuwe student aanspraak kan maken op een vergoeding van het collegegeld voor de gehele opleiding wanneer hij twee jaar na afstuderen geen baan heeft kunnen vinden als fotograaf.

De particuliere fotografieschool wil zich zo onderscheiden van het groeiend aantal concurrerende foto-opleidingen in Nederland. Dat is nodig, zegt Han Sieveking, directeur van de Fotoacademie, want het aantal studenten dat afstudeert als fotograaf is al enkele jaren flink aan het toenemen. „Over een paar jaar zouden dat er weleens duizend tot vijftienhonderd per jaar kunnen zijn”, zegt hij, „maar er is nooit genoeg werk voor zoveel fotografen in Nederland”.

Zou het?

Is het echt zo slecht gesteld met de arbeidsperspectieven van de aankomende fotografen in Nederland?

Bij de Kamer van Koophandel staan 10.624 zelfstandige fotografen ingeschreven. Van hen zijn 252 nieuwsfotografen, de rest werkt als mode-, reclame-, bruilofts- of portretfotograaf. Op zo’n aantal zijn vijftienhonderd nieuwe fotografen per jaar inderdaad erg veel.

Sievekings collega’s van concurrerende opleidingen zien het niet zo somber in. Zijn schatting lijkt wat aan de hoge kant, leert een rondgang langs verschillende instellingen.

Hoeveel fotografen jaarlijks van de kunstacademies afstuderen is lastig vast te stellen, omdat er geen aparte bachelor fotografie bestaat. De foto-opleidingen aan de hogescholen vallen als studierichting onder overkoepelende kunst- of vormgevingbachelors. Maar meer dan 150 per jaar zullen het er niet zijn, schatten experts.

De Fotovakschool, de andere grote particuliere foto-opleiding in Nederland, levert op dit moment ongeveer 250 fotografen per jaar. De Fotoacademie zelf nog eens zo’n zestig en de andere particuliere opleidingen bij elkaar zeker niet meer.

Het overgrote deel van Sievekings vijftienhonderd fotografen moet dus van de mbo’s gaan komen, die sinds enkele jaren steeds meer foto-opleidingen aanbieden.

Op dit moment worden er aan de roc’s twaalf mbo foto-opleidingen aangeboden. Acht daarvan leiden zelfstandige fotografen op. Veel opleidingen bestaan nog niet zo lang en hebben hun eerste lichting afgestudeerden nog niet afgeleverd. Wanneer dat zover is, zullen deze acht roc’s per jaar maximaal 160 fotografen afleveren, volgens de mbo-raad, de koepelorganisatie van roc’s. De particuliere Fotovakschool is dit jaar ook een erkende mbo-opleiding gestart, en verwacht over twee jaar nog eens tachtig extra fotografen per jaar te leveren.

Dat zijn tegen die tijd in totaal dus hooguit een kleine achthonderd fotografen per jaar. Geen vijftienhonderd, maar wel veel. Logisch, „want beeld is hot op dit moment”, zegt Paul Akkermans, directeur van de Fotovakschool. Door de digitalisering liggen goede camera’s binnen ieders bereik. Het vak fotografie heeft een veel minder technisch imago dan vijftien jaar geleden, legt hij uit. „Ook uit het bedrijfsleven komt veel meer vraag naar communicatiemedewerkers die ‘in beeld’ kunnen denken.” Folders en brochures krijgen steeds meer een glossy uiterlijk. „Fotografen worden steeds vaker ingezet in het verwekingstraject na de foto, als beeldbewerker of mediavormgevers”, aldus Akkermans.

Daarom is hij niet bezorgd om de arbeidsperspectieven van zijn studenten, ook niet van die nieuwe mbo’ers.

Aan de hogescholen maken ze zich daarom ook al geen zorgen, zegt Jeroen Chabot, de secretaris van koepelorganisatie OBK (Overleg Beeldend Kunstonderwijs) en adjunct-directeur van kunstacademie AKV St. Joost in Breda.

Van de 21 fotografen die per jaar aan St. Joost afstuderen gaat ruim 70 procent aan het werk als fotograaf, zegt hij. En niet als bruilofts- of portretfotograaf. Dat is juist het werk dat de fotografen van het mbo gaan doen. „Buiten dat zien veel studenten zo’n mbo-opleiding juist als opstap om door te studeren”, aldus Chabot.

Ook studenten van de Fotoacademie hebben volgens Sieveking niets te vrezen. Vandaar de garantieregeling. De Fotoacademie stelt dat meer dan 90 procent van de afgestudeerden geld verdient als fotograaf. „Maar dat beloven alle opleidingen tegenwoordig”, zegt hij. De regeling is er om te laten zien dat de Fotoacademie die belofte juist wel waarmaakt.”

Niemand in de fotowereld lijkt zich dus écht druk te maken. Was het dan gewoon een goede reclamestunt van de Fotoacademie?

Feit blijft dat wanneer een van Sievekings nieuwe fotografen straks tóch geen werk kan vinden, hij of zij tussen de 15.000 en 28.000 euro aan collegegeld terug kan krijgen. Een „aardig initiatief”, vindt Akkermans van de Fotovakschool. Vooral omdat fotografie zo weer eens in het nieuws komt. Hij ziet echter geen aanleiding om iets soortgelijks te ondernemen om studenten te trekken.

„Een commerciële instelling moet in deze tijden met commerciële acties komen”, zegt Chabot van het OBK. De toename van roc-fotografen wordt allang niet meer als een issue gezien, „maar het is wel een fantastisch marketingstatement, als de Fotoacademie via de voorpagina van de Metro dit jaar net die laatste dertig studenten heeft binnengehaald.”