Dringen aan de onderkant

Het nieuwe kabinet van VVD en CDA, gedoogd door PVV, wil bezuinigen op regelingen voor gehandicapten. ‘Werken naar vermogen moet centraal staan.’

‘Sociaal onaanvaardbaar”, zegt minister Piet Hein Donner van Sociale Zaken. Een „onwenselijke explosie”, stelt de socioloog Romke van der Veen. In Nederland dreigt een „nieuw WAO-drama”, waarschuwde Coen Teulings, directeur van het Centraal Planbureau, drie jaar geleden.

De onophoudelijke stijging van de groep jonggehandicapten (Wajongeren) van zo’n 119.000 naar 195.500 in ruim tien jaar tijd baart zorg. Temeer omdat hun aantal de komende dertig jaar dreigt te verdubbelen. Niet omdat het aantal jongeren met een fysieke handicap toeneemt, maar omdat steeds meer jongeren met geestelijke of gedragsproblemen van de regeling gebruikmaken. Bovendien schuiven gemeenten sinds de invoering van de Wajong-regeling in 1998 hun probleemgevallen uit de Bijstand steeds vaker richting Wajong. De Wajong lijkt daarmee het nieuwe afvoerputje aan de onderkant van de arbeidsmarkt.

Behalve die bijna 200.000 Wajongeren, zijn er nog ruim 100.000 mensen met een WSW-uitkering. Zij hebben ook een lichamelijke of geestelijke beperking, maar willen en kunnen nog wel werken in de beschutte omgeving van de sociale werkvoorziening of met subsidie bij een gewone werkgever. Net als Wajongeren hebben zij grote moeite om op de arbeidsmarkt aan de slag te komen.

De aanstaande regeringspartijen VVD en CDA, gedoogd door de PVV, willen hier iets aan te doen. Ze bereiden ingrepen voor die niet alleen een forse bezuiniging opleveren, maar ook de onderkant van de arbeidsmarkt hervormen. Niet een uitkering, maar werken naar vermogen moet centraal komen te staan. Daarnaast moet er ‘één loket’ komen voor mensen die niet zelfstandig in staat zijn het minimumloon te verdienen.

„In de Tweede Kamer is hier een breed draagvlak voor”, zegt Stef Blok, VVD-Tweede Kamerlid en adviseur van VVD-leider Mark Rutte bij de formatie. „De Wajong houdt jongeren levenslang gevangen in een uitkering”, zegt Blok.

„30 procent is echt zwaar arbeidsongeschikt en heeft een uitkering nodig op niveau van het minimumloon. Maar 70 procent van de Wajongeren kan voor een deel werken. Desnoods voor een salaris lager dan het minimumloon.” De rest van het inkomen zou dan met een uitkering moeten worden aangevuld; tot bijstandsniveau vindt de VVD, tot het minimumloon vindt het CDA.

Samenvoeging van de regelingen op bijstandsniveau (70 procent van het minimumloon) en vermindering van reïntegratie bespaart ruim 5 miljard euro, rekende een ambtelijke werkgroep eerder dit jaar voor.

Dat gaat René Paas, directeur van de sociale diensten (Divosa), te ver. Een bijstandsuitkering voor jongeren met een beperking, vindt hij acceptabel. Maar er moet wel geld blijven om mensen te begeleiden naar werk. Dat levert volgens hem uiteindelijk meer op.

Cedris, de brancheorganisatie van sociale werkvoorzieningsbedrijven, is voor bundeling van de regelingen, maar maakt zich zorgen over de bezuinigingen. „Een bezuiniging van deze omvang ontneemt arbeidsgehandicapten de kans op werk”, zegt Cedris-voorzitter Joan Leemhuis. „Op Prinsjesdag kondigde het demissionaire kabinet al een bezuiniging aan van 120 miljoen euro. Dat gaat ten koste van onze opleidingen, terwijl die nodig zijn om zoveel mogelijk WSW’ers bij gewone werkgevers aan de slag te krijgen.”