Zo ziet een moord er in het echt uit

Op het Nederlands Filmfestival in Utrecht is Schemer in première gegaan.

De film is gebaseerd op de moord op de Nijmeegse scholiere Maja Bradaric.

De gruwelijke moord op de Nijmeegse scholiere Maja Bradaric, die werd omgebracht door haar eigen vriendengroep, houdt filmmakers bezig. Vorig jaar was er de documentaire Sweety, die een poging deed om de moordzaak die in 2003 veel opschudding veroorzaakte, te reconstrueren. Op het Nederlands Filmfestival in Utrecht ging afgelopen zaterdag Schemer in première, een film van regisseur Hanro Smitsman, met een stoet aan jong Nederlands acteertalent, onder wie Robert de Hoog en Melody Klaver, die geïnspireerd is op dezelfde schokkende gebeurtenis.

„Toen de zaak in het nieuws kwam, werd er meteen druk gespeculeerd over het motief van de daders”, vertelt regisseur Smitsman, die eerder Skin maakte, ook al over een beruchte moordzaak: de moord op Kerwin Duinmeijer in 1983. „Omdat zowel de daders als het slachtoffer van Bosnische afkomst waren, was er al snel de conclusie dat het om eerwraak zou gaan. Dan gaat het dus niet meer om een Nederlandse moord en dan hoeven wij ons er ook geen zorgen om te maken.

„Dat zijn allemaal strategieën om de moord op afstand te houden. We bedenken vaak een verhaal dat ons geruststelt, waarmee we verder kunnen leven. Dat is al zo bij het oerverhaal van Kaïn en Abel. Dan bedenken we Seth, omdat we niet van een moordenaar willen afstammen.”

Smitsman wil de kijker in Schemer die eenvoudige uitwijkmogelijkheid niet bieden. „Daarom zijn de jongeren in de film allemaal Nederlanders, en ook niet afkomstig uit een achtergesteld milieu.” Het groepsportret in Schemer laat adolescenten zien, die worstelen met dezelfde problemen en spanningen waarmee zoveel van hun leeftijdsgenoten worstelen. Maar ergens in de film steken ze de grens over naar een veel ernstiger situatie, zonder dat precies valt aan te geven wanneer dat is.

Smitsman verdiepte zich onder meer in de studie De zondebok van de antropoloog René Girard. „Hij beschrijft een proces waarbij er binnen een groep onoplosbare spanningen ontstaan, die alleen een uitweg kunnen vinden door ze af te wentelen op een zondebok. Maar die spanningen ontstaan natuurlijk nooit van het ene op het andere moment, maar bouwen zich langzaam op. Dat gaat bijna ongemerkt, met roddels, onderling bedrog, elkaar opjutten, wat vervolgens compleet ontspoort. De dynamiek tussen de jongeren leidt uiteindelijk tot de moord. En niemand ziet het gebeuren. Dat is het meest verontrustende.”

De regisseur heeft de processtukken rond de moord ongelezen gelaten. „Ik heb niet precies willen navertellen wat er is gebeurd. Dan verval je in anekdotes, terwijl het erom gaat het onderwerp thematisch uit te diepen.”

Ronduit gedurfd is dat ook het meisje dat uiteindelijk het slachtoffer wordt, Jessie, niet in elk opzicht een prettig karakter is. Dat veroorzaakt een ongemakkelijk gevoel, gewend als we zijn om onvoorwaardelijk de kant van het slachtoffer te kiezen. „Wij zijn sterk geneigd om óf vanuit de dader óf vanuit het slachtoffer te denken. Maar het meest interessant is juist de interactie tussen die twee. Ook het slachtoffer speelt een hele belangrijke rol in de hele dynamiek, heeft misschien fouten gemaakt. Het slachtoffer hoeft niet in alle opzichten sympathiek te zijn.”

De moord door wurging, wanneer die komt, is langdurig en gruwelijk. „Ik richt de camera meer op de gezichten dan op de handelingen. Ik laat Jessie echt vechten voor haar leven. Ik wilde tonen hoe een moord eruit ziet, als je de ideologie en de motieven van waaruit mensen moorden buiten beschouwing laat. Laat dat allemaal weg en dan zie je pas wat een moord echt is.”

Schemer draait vanaf 14 oktober in de bioscoop.