Zelfs Kasparov steunt Karpov bij verkiezing

Als schakers waren Anatoli Karpov en Gari Kasparov gezworen vijanden. De laatste maanden opereren ze als bloedbroeders, in hun strijd tegen de voorzitter van de wereldschaakbond.

Als alles op het congres van de wereldschaakbond (FIDE) volgens schema gaat – wat lang niet altijd het geval is – wordt morgen in de Siberische stad Chanti-Mansyisk de nieuwe voorzitter van de bond gekozen. De twee kandidaten zijn oude bekenden. Het zijn de zittende voorzitter Kirsan Iljoemzjinov en Anatoli Karpov, wereldkampioen van 1975 tot 1985 en ‘wereldkampioen van de FIDE’ van 1993 tot 1999.

In die laatste periode was er ook een andere wereldkampioen, buiten de FIDE: Gari Kasparov. De rivaliteit en zelfs vijandschap tussen Karpov en Kasparov was groot, maar ze hebben elkaar nu gevonden in een gezamenlijke afkeer van Iljoemzjinov en opereerden de afgelopen maanden als bloedbroeders. Voor het eerst had Iljoemzjinov een tegenkandidaat die in ieder geval aan het begin van de campagne een goede kans leek te hebben.

Iljoemzjinov staat al vijftien jaar aan het hoofd van de FIDE; in 1995 werd hij gekozen als een grote onbekende. Hij was al president van Kalmukkië, maar wat was Kalmukkië? Een republiekje binnen de Russische Federatie waarvan toen nog geen schaker had gehoord. De ironie van het lot wil dat het juist Karpov was die hem toen bij de schaakwereld binnenhaalde om Kasparov, nu zijn bondgenoot, een loer te draaien.

Vanaf het begin muntte Iljoemzjinov uit in megalomane plannen en bizarre uitspraken. Kalmukkië zou een Silicon Valley worden, een financieel centrum als Zwitserland, een oliemacht met een wereldhaven. Bij de keuze van de vestigingsplaats voor fabrieken liet hij zich leiden door een blinde Bulgaarse waarzegster die op de tast een potlood op de kaart zette.

Later was er zijn verhaal over de ontvoering door buitenaardse wezens die hem in hun ruimteschip zouden hebben rondgeleid.

Dat verhaal kreeg onlangs een vervolg toen Iljoemzjinov liet weten dat er een miljard schakers moeten komen. Op zichzelf is dat nog niet zo’n gek plan, want er zijn nu ook al honderden miljoenen mensen die schaken, maar de motivering was wel gek: omdat wij het schaakspel volgens Iljoemzjinov aan buitenaardse wezens danken, zullen die teleurgesteld raken als er niet genoeg geschaakt wordt en voor straf de hele wereldbevolking om zeep helpen.

Wie er van uitgaat dat hij alles meent wat hij zegt, moet wel aannemen dat Iljoemzjinov niet goed wijs is. Toch zou dat niet verstandig zijn. Waarschijnlijk lopen fantasie en werkelijkheid in zijn geest wel door elkaar, maar iemand die zich zo lang weet te handhaven, zowel in de FIDE als in Kalmukkië, moet ook een gewiekst politicus zijn met af en toe rationele overwegingen.

Zijn bewind in de schaakwereld had lichte en duistere kanten. Zeker in de eerste jaren stopte hij vele miljoenen in het schaken. Aan de andere kant joeg hij met zijn vreemde streken andere sponsors weg uit de schaakwereld. Hij was wispelturig en onvoorspelbaar en de organisatie van het wereldkampioenschap was onder zijn leiding een chaos waar de regels om de haverklap werden veranderd.

In tegenstelling tot zijn voorgangers heeft Karpov een harde campagne gevoerd. Hij wees op alle beloftes die voorzitter Iljoemzjinov niet is nagekomen en hij wees ook op de moord op Larissa Joedina, een Kalmukse journaliste die in 1998 door twee medewerkers van Iljoemzjinov werd omgebracht. Verder diende hij, gesteund door vijf West-Europese bonden, een klacht in bij het Hof van Arbitrage voor Sport in Lausanne met het doel om de kandidatuur van Iljoemzjinov op formele gronden ongeldig te laten verklaren. Die klacht werd gisteren door het Hof verworpen.

Er was nog een andere tegenslag voor Karpov. Weliswaar moest Iljoemzjinov aftreden als president van Kalmukkië, omdat zijn termijn ver verstreken was, maar hij bleek allerminst uit de gratie bij de Russische president Medvedev, want die verving hem door zijn vriend en ondergeschikte Alexei Orlov.

Hoe staan de kansen nu? Volgens Iljoemzjinov hebben al 94 van de 167 landen hun steun aan hem betuigd, maar volgens Kar-pov verzint hij dat maar en zijn veel van die landen te bang om het te ontkennen.

Zowel Karpov als Iljoemzjinov beweren dat ze de steun hebben van de Russische schaakbond, waar een fractiestrijd heeft gewoed. De Russische regeringskrant Rossisjkaja Gazeta staat in ieder geval pal achter Iljoemzji-nov.

Net als vrijwel alle West-Europese landen zal Nederland voor Karpov stemmen. Niet helemaal van harte, want het opportunistische gedrag van zowel Karpov als Kasparov in het verleden doet grote twijfels rijzen aan hun onbaatzuchtigheid. En afgezien daarvan, de kandidaat van West-Europa verliest in de schaakwereld al sinds 1982 altijd.

Op de website van Iljoemzjinov staat een dreigende uitspraak over Kasparov, die hij Karpovs ‘medeplichtige’ noemt: „Wij zullen de vernietiging van onze verenigde schaakwereld niet toestaan en we behouden ons het recht voor om alle passende maatregelen te nemen.” Dat moet waarschijnlijk zo vertaald worden: zelfs als we verliezen kennen we manieren om toch te winnen.