Weldoener voor rijke deel van Moskou

Burgemeester Joeri Loezjkov maakte van Moskou een rijke, corrupte stad. Nu is hij weggestuurd.

Na een twee weken durende lastercampagne op de staatstelevisie sputterde Joeri Loezjkov nog even tegen. Maar toen duidelijk werd dat Moskous eerste burger niet meer kon rekenen op steun van zijn oude politieke vriend Vladimir Poetin en bovendien de onderhandelingen over zijn immuniteit en financiële toekomst succesvol waren afgerond, moest hij alsnog wijken voor de druk van president Medvedev. Medvedev wilde al sinds zijn aantreden in 2008 van hem af.

Joeri Loezjkov zal de geschiedenis ingaan als de burgemeester die Moskou in achttien jaar tijd in een lustoord voor de allerrijksten en een bolwerk van wild kapitalisme veranderde. Overal in de stad schoten nieuwe hotels, dure winkels, restaurants en nachtclubs, appartementen en kantoorgebouwen van Amerikaanse snit uit de grond. Moscow City, een nog onvoltooid zakencentrum met spiegelglazen wolkenkrabbers, is het hoogtepunt van die modernisering.

De meeste nieuwbouw werd door het bouwbedrijf van Loezjkovs tweede vrouw, de 27 jaar jongere projectontwikkelaar Jelena Batoerina, gerealiseerd. Zij werd door haar man op grote schaal begunstigd met bouwvergunningen, waardoor zij miljarden vergaarde en de rijkste vrouw van Rusland werd. Batoerina’s imperium was de afgelopen weken dan ook een van de smakelijkste onderwerpen in de belastende televisiedocumentaires.

Loezjkov kon zich die betonnen pracht en praal veroorloven doordat hij het Moskouse zakenleven een impuls gaf, waardoor zijn stad een belangrijk deel van de op olie en gas stoelende Russische economie aantrok. Moskou ontwikkelde zich zo tot ’s werelds aantrekkelijkste stad voor investeerders in onroerend goed.

De ontwikkeling van Moskou maakte van Loezjkov een rijk man. Volgens het Amerikaanse zakenblad Forbes vergaarde hij in zijn ambtsperiode een persoonlijk fortuin van 750 miljoen euro.

Gewone Moskovieten profiteerden op minder grote schaal van de welvaartsexplosie. Zo kregen leraren en andere gespecialiseerde krachten extra salaris om de hoge kosten voor hun levensonderhoud te compenseren. Bejaarden ontvingen een toelage van 100 euro op hun vaak even grote pensioen en mochten gratis reizen met het openbaar vervoer. Die cadeautjes leverden de burgemeester aanvankelijk grote populariteit op. Dat die welvaart gepaard ging met corruptie en misdaad, werd alleen door de oppositie bekritiseerd.

Loezjkov zorgde ook voor uitbreiding van Moskous overvolle wegennet. De aanleg kostte door de corruptie wel tien keer meer dan elders. En doordat het aantal auto’s in Moskou sinds het uiteenvallen van de Sovjet-Unie jaarlijks met 150.000 toenam, slibde de stad toch dicht.

Onder Loezjkov maakte veel historisch erfgoed plaats voor nieuwbouw, maar er zijn ook restauratieprojecten uitgevoerd. Vaak werd het oorspronkelijke gebouw tot op de grond afgebroken om als kopie te herrijzen. De materiële geschiedenis van Moskou is zo voor een deel weggevaagd.

In een Moskous park is onlangs een standbeeld van Joeri Loezjkov in tennistenue onthuld, als eerbetoon aan de fanatieke amateurtennisser, die zich als geen andere bestuurder inzette voor de aanleg van sportfaciliteiten. Tegelijkertijd moesten heel veel openbare sportvelden de afgelopen jaren plaatsmaken voor flatgebouwen, neergezet door zijn vrouw.