Wel schoolboeken, geen alcohol

De Duitsers ruziën over de hoogte van hun werkloosheidsuitkeringen. Op papier is vastgelegd waaraan die zouden moeten worden besteed.

Duitsland maakt ruzie over vijf euro. De basisuitkering van het land, Hartz IV genoemd, zal volgens de regering van bondskanselier Angela Merkel maandelijks met dat bedrag omhooggaan, nadat het Duitse federale constitutionele hof eerder dit jaar had bepaald dat het uitkeringsstelsel op onderdelen mensonwaardig is en gecorrigeerd moet worden.

Die correctie is er gekomen: vijf euro meer, inclusief aanwijzingen waarvoor de uitkering al dan niet mag worden gebruikt. De rechters van het constitutioneel hof hadden met name bepaald dat de berekening van de uitkering aan ouders met kinderen beter moest. Volgens het vonnis werd in Hartz IV geen rekening gehouden met de financiële eisen waarmee het schoolgaande kind dagelijks wordt geconfronteerd: schoolboeken, internet, reizen, bijlessen.

De christen-democratische minister van Sociale Zaken, Ursula von der Leyen, heeft geprobeerd met de nieuwe uitkeringsregels zowel de behoeftige burger als de rechters tegemoet te komen. Ze heeft een aanpassing van Hartz IV laten ontwerpen die voorziet in een iets hoger maandbedrag. Tegelijk heeft ze de twintig euro geschrapt die in de oude uitkering voor alcohol en tabak was voorzien. Dat geld dient nu – op papier althans – voor internetgebruik, bijlessen, schoolboeken en mineraalwater te worden gebruikt.

De oppositie in het Duitse parlement en veel maatschappelijke organisaties zijn te hoop gelopen tegen Von der Leyen. De verhoging zou te laag zijn. Maar zij zegt dat met de nieuwe uitkering „het bestaansminimum veiliggesteld” wordt.

Hartz IV is genoemd naar oud-Volkswagenmanager Peter Hartz die in opdracht van toenmalig bondskanselier Gerhard Schröder het Duitse uitkeringsstelsel heeft gesaneerd en aangepast. Sinds de hervormingen, nu tien jaar geleden, zijn bijstand en werkloosheidsuitkeringen samengevoegd. De Romeinse IV achter Hartz’ naam duidt erop dat het systeem sinds de invoering ervan vier keer is aangepast. Het zou nu eigenlijk Hartz V moeten heten.

Op dit moment krijgen tussen 6,5 miljoen en 6,9 miljoen mensen in Duitsland een Hartz IV-uitkering. Een gezin met twee kinderen dat volledig van Hartz IV afhankelijk is, zou volgens de nieuwste regels recht hebben op 1.861 euro per maand. Een alleenstaande heeft volgens deze regels recht op 364 euro per maand (was 359 euro). De verhoging, hoe miniem ook, kost de Duitse staatskas minstens een miljard euro extra per jaar.

De oppositie in de Bondsdag spreekt van „wettelijk vastgestelde armoede”. Bondskanselier Merkel merkt echter fijntjes op dat er, als het federaal constitutioneel hof geen uitspraak had gedaan, helemaal geen aanpassing van Hartz IV zou zijn geweest.

Het is niet uitgesloten dat Merkel de komende tijd toch nog concessies aan de oppositie zal moeten doen. Voor de nieuwe Hartz IV-wetgeving heeft de regeringscoalitie de toestemming nodig van de Bondsraad, de Duitse senaat. Daarin hebben christen-democraten (CDU/CSU) en liberalen (FDP) sinds afgelopen voorjaar geen meerderheid meer. In het voor Merkel slechtste geval zouden de nieuwe Hartz IV-regels door de Bondsraad kunnen worden afgekeurd. Zover wil ze het echter niet laten komen.

De regering-Merkel is een drukke herfst ingegaan. Behalve de aanpassing van het uitkeringsstelsel moet een belangrijke verandering van de wetgeving voor kerncentrales door de Bondsdag worden goedgekeurd. De looptijd van de zeventien Duitse kerncentrales moet met acht tot veertien jaar worden verlengd; een politiek omstreden kabinetsbesluit. Vrijdag wordt daarover in de Bondsdag gedebatteerd.