Martinair had geen enkele toegevoegde waarde meer

Martinair houdt op met passagiersvluchten, werd vorige week bekend.

Betrokkenen blikken terug. „In de luchtvaart leer je omgaan met teleurstellingen.”

De langst dienende werkneemster van Martinair draagt nog altijd een vermiljoen mantelpakje in de huisstijl van de luchtvaartmaatschappij. „Ja, rood blijft mijn favoriete kleur”, zegt Tineke Schröder-Nipshagen (73). Ze is ‘de vrouw van’ – van Martin Schröder, de oprichter en naamgever van Martinair.

Nu het bedrijf noodgedwongen zijn passagiersvluchten gaat staken en alleen verder gaat als vrachtbedrijf, blikt het echtpaar terug in het Dorint hotel op Schiphol Oost, vlakbij de plaats waar Martin’s Air Charter 52 jaar geleden begon. „Bij mijn eerste sollicitatie in april 1958 wees Martin me nog af. Mijn looneis was te hoog. Een half jaar later werd ik alsnog aangenomen.” Tijdens een avondrondvlucht bloeide de liefde op. „Ik heb hem nooit meer losgelaten.” Het echtpaar ging in 1998 met pensioen. „Maar voor mijn gevoel ben ik altijd in dienst gebleven”, zegt ‘mevrouw Martinair’.

De 79-jarige Martin Schröder ‘himself’ is een monument van de Nederlandse luchtvaart. Hij maakte als pionier de vakantiereis per vliegtuig mogelijk voor de consument, veel Nederlanders kregen vanaf de jaren zestig hun luchtdoop bij Martinair. „De realiteit valt me zwaar”, zegt Schröder, nu de – gedeeltelijke – teloorgang van zijn levenswerk een feit is. Maar er klinkt ook realiteitsbesef door, en berusting. „In de luchtvaart moet je leren omgaan met teleurstellingen. Dat geldt nu dus voor mij.” Een economisch belang hadden de Schröders niet meer in Martinair, het ging louter nog om de naam, de geschiedenis, het gevoel.

Martin Schröder wil geen schuldigen aanwijzen voor het verval van Martinair. Maar hij vindt wel dat het „jarenlange getreuzel” door de Europese Commissie over de overname van Martinair door KLM het bedrijf „niet bepaald heeft geholpen”. KLM bezat sinds het midden van de jaren zestig de helft van de aandelen en wilde Martinair in zijn geheel overnemen, maar mocht dit uit Europees concurrentiebeding lange tijd niet uitvoeren. KLM en de andere aandeelhouder (Nedlloyd, later Maersk) waren daarom niet erg happig om te investeren in Martinair. KLM niet omdat Martinair ook een (halve) concurrent was en de rederijen niet omdat ze de luchtvaart niets als ‘core business’ zagen. KLM kreeg eind 2008 van Brussel alsnog toestemming om Martinair in te lijven.

Toen was het te laat om de ‘passage’ – zoals het bedrijf het passagiersvervoer deftig noemt – nog te redden, Martinair was vanaf 2006 in de rode cijfers gedoken. In 2007 werd een ‘record’ geboekt: een verlies van 68,9 miljoen euro. De zittende topman Verberk moest het veld ruimen en werd vervangen door Paul Gregorowitsch, afkomstig van KLM, die drastisch ging saneren. De Europese passagiersvluchten verdwenen en het aantal verre bestemmingen verminderde. Vracht werd de speerpunt van het bedrijf. Gregorowitsch zegt nu dat door zijn ingrepen de verliezen bij ‘passage’ sterk zijn verminderd. Dankzij de verwachte winst bij het vrachtvervoer denkt hij dat Martinair over het boekjaar 2010-2011 weer zwarte cijfers zal schrijven.

De laatste fase van de sanering is het afstoten van de ‘passage’. „We vlogen nog maar met vier verouderde passagierstoestellen. Voor vervanging is geen geld. We konden niet anders dan ermee ophouden”, zegt Gregorowitsch. De afbouw van de vluchten zal geleidelijk zijn, tot eind 2011. De zeven bestemmingen die Martinair nu nog aandoet, blijven tot die tijd te boeken. KLM zegt een deel van de vluchten te zullen overnemen.

Luchtvaartanalist Hans Heerkens van de Universiteit Twente noemt het een „verstandige stap”. „Er waren te weinig bestemmingen over om winst te maken. Het merk Martinair had voor de KLM Groep geen enkele toegevoegde waarde meer.” De vrachtdivisie acht Heerkens wel levensvatbaar. „Dat is een heel andere markt, die weer sterk is aangetrokken.”

Er kunnen er nog problemen ontstaan met de overgang van het personeel. Van de 1.800 personeelsleden zullen er 600 overgaan naar KLM, de overige – onder wie alle 103 piloten van passage – zouden naar de vrachtdivisie moeten gaan. Gregorowitsch zegt zich met KLM „maximaal in te spannen” voor de werknemers. De bonden gaan met Martinair en KLM hierover onderhandelen. Het moment is gunstig: de vraag naar stoelen is dit jaar sterk verbeterd en dat betekent dat KLM weer meer personeel nodig heeft. Maar de bonden vertegenwoordigen ook de belangen van het KLM-personeel. „Daarom is van horizontaal instromen geen sprake”, zegt Ton Scherrenberg van de Vakbond van Nederlands Cabinepersoneel (VNC), „daarmee zou je de collega’s van KLM passeren.” Dit betekent dat de stewards en stewardessen een lagere functie en een lager loon moeten accepteren. De bonden eisen dat KLM tijdelijk de lonen zal aanvullen tot het oude niveau bij Martinair.