Macht in Moskou

President Medvedev van Rusland heeft het toch aangedurfd. Tijdens een staatsbezoek aan China heeft hij burgemeester Loezjkov van Moskou ontslagen. Een jaar voor de volgende verkiezingsronde heeft Medvedev zo de politieke verhoudingen in Rusland op scherp gezet. Zijn voorganger Poetin, die de lokale democratie al onbeschaamd aan banden legde en bijna alle gouverneurs of burgemeesters verving door getrouwen, wilde wel maar deinsde terug voor actie.

Die terughoudendheid had te maken met de positie van van Moskou, waar alle economische en politieke belangen in één web samenkomen. Afgelopen twintig jaar had Loezjkov zich opgewerkt tot derde man van het land, zonder wie zelfs het Kremlin in de hoofdstad weinig voor elkaar kreeg.

Omdat hij politiek bedreef als een klassieke ‘patroon’, die populisme tegen bijvoorbeeld homoseksuelen of etnische minderheden niet schuwde, werd hij gewaardeerd door de burgers. In Moskou groeide de economie sneller dan in de rest van het land. En bejaarden genoten dankzij hem meer pensioen en privileges dan elders. Dat ook Loezjkov mogelijk corrupt was – zijn echtgenote is volgens Forbes een van de drie rijkste vrouwen en zijn zwager een van de honderd rijkste mannen ter wereld – werd hem niet te euvel geduid.

Tot de bosbranden van afgelopen zomer en het daaruit volgende sociale protest rond Moskou. Toen het leven in de stad door het vuur ondraaglijk werd, was Loezjkov afwezig.

Daarna maakte hij een grotere fout. Hij keerde zich tegen een oekaze van Medvedev de bouw van een omstreden snelweg door een bos stil te leggen.

Loezjkov zat daarmee op één lijn met premier Poetin, die deze knieval voor de milieubeweging ook een teken van zwakte vond. Maar hij provoceerde zo het Kremlin dat naar macht hunkert.

De entourage van Medvedev is gefrustreerd door het dedain dat de premier voor de president etaleert en zoekt naar wapens om te voorkomen dat Poetin in 2012 weer president wordt.

Loezjkov bood een kans. Als de presidentiële factie hem nu had laten lopen, was Medvedev weggezet als loopjongen. En dus werd er besloten tot een georkestreerde lastercampagne die zijn weerga sinds de val van de Sovjet-Unie niet kende.

Met democratische machtsvorming heeft het weinig te maken. Maar wel met reële belangen. In het kort: de premier staat voor een voortzetting van een gelijkgeschakeld ‘staatskapitalisme’, de president voor een modernisering van de eenzijdige grondstoffeneconomie waardoor Rusland de aansluiting met het Westen en Azië dreigt te gaan missen.

Hoewel er aanwijzingen zijn dat Medvedev en Poetin het afgelopen vrijdag eens werden over het ontslag van Loezjkov, is de lucht niet geklaard. Wellicht slaat Loezjkov terug en wil hij alsnog een wig drijven tussen het toch al wankele tandem van Medvedev en Poetin. Hij is niet bang en heeft net zoveel ‘compromitterend’ materiaal in handen over het Kremlin als omgekeerd. De machtsstrijd kan dus nog vuiler worden.

Rusland, de grootste energieleverancier van Europa, gaat vermoedelijk een instabiel verkiezingsjaar tegemoet.