De waarheid liegen

Vrijwel alle belangrijke gebeurtenissen uit de recente Nederlandse geschiedenis zijn in speelfilms en dramaseries vastgelegd: Srebrenica, de IRT-affaire, machtsstrijd bij Justitie, Het Huwelijk en vader-Zorreguieta, de streken van prins Bernhard, Mabel en Johan Friso, Balkenende en De Hoop Scheffer bij Bush, Uruzgan, de moord op Pim Fortuyn en de Lockheed-affaire. Een aantal betrokkenen – de vorstin, Balkenende – kan zichzelf in verscheidene films voorbij zien komen. Het genre vormde vrijdag aanleiding voor een debat in Utrecht: in hoeverre mag je bij historisch drama iets uit je duim zuigen?

Scenarioschrijver Ger Beukenkamp voelde zich volledig vrij de werkelijkheid naar zijn hand te zetten – want anders is die onverteerbaar. Wij kunnen achter deuren kijken die voor journalisten en historici gesloten blijven, zei een VARA-dramaturg, waardoor witte plekken in de geschiedenis worden ingevuld. De feiten hoeven niet per se te kloppen, want drama maken is ‘de waarheid liegen’ – daarover waren de aanwezigen het eens. Tot Pieter Verhoeff het woord nam. Er wordt te snel aan het verzinnen geslagen, zei de verfilmer van het leven van kinderboekenschrijfster Nynke van Hichtum. Met wat meer research kom je minstens zulke interessante dingen tegen.

Ed van Thijn, in Retour Den Haag geportretteerd als kortstondig minister in de Haagse slangenkuil, prees de fysieke gelijkenis tussen hem en de door Huub Stapel gespeelde Van Thijn. Maar de gedramatiseerde gebeurtenissen vond hij nauwelijks overeenkomen met de werkelijkheid.

In de film De Leugen reconstrueert Robert Oey het conflict rond Ayaan Hirsi Ali, dat leidde tot de val van het kabinet-Balkenende II. Hier worden de betrokkenen niet door acteurs gespeeld, maar spelen zij zichzelf. En dat niet alleen: Rita Verdonk, Femke Halsema en Hilbrand Nawijn heffen ineens een lied aan. De kracht van De Leugen schuilt ook in de manier waarop de gesprekken met alle hoofdrolspelers zijn vastgelegd. Ze worden niet geïnterviewd, maar praten argeloos met een bekende over het drama-Hirsi Ali – op een zorgvuldig gekozen en uitgelichte locatie. Deze meeslepende musicumentaire is een uitvinding. Hij brengt je dichter bij de waarheid dan het gros van de nagespeelde politieke drama’s.

Tom Rooduijn