De tijd van laisser faire is voorbij

Amsterdam is van een vrijplaats voor tegen- en subculturen veranderd in een law-and-orderstad.

Het handhaven van het kraakverbod past daarin.

Het Amsterdamse krakersbolwerk Vrankrijk moest in 2001 een vergunning aanvragen voor het café. De krakers weigerden dat, omdat ze geen politie wilden binnenlaten. Eberhard van der Laan, toen fractievoorzitter van de Amsterdamse PvdA, bedacht een compromis. Vrankrijk kreeg een vergunning voor een voetbalkantine of clubhuis, zodat de controle door de Keuringsdienst van Waren zou worden uitgevoerd.

Van der Laan, inmiddels burgemeester van Amsterdam, kondigde gisteren aan dat alle 200 kraakpanden ontruimd zullen worden. De rolverwisseling van Van der Laan symboliseert de metamorfose die Amsterdam de afgelopen tien jaar heeft ondergaan. Amsterdam is van een vrijplaats voor tegen- en subculturen veranderd in een law-and-order-stad.

De ijzeren vuist van de overheid is geregeld te zien en te voelen. In Amsterdam Oost en Centrum mag de politie al jaren voorbijgangers zonder verdenking fouilleren op wapens; dit preventief fouilleren wordt uitgebreid naar Noord en West. Cafés en coffeeshops waar wapens of harddrugs worden gevonden gaan tijdelijk dicht, en voorgoed dicht bij herhaling. Zo sloot het legendarische Vrankrijk in 2009 zijn café na de dood van een kraker aldaar.

Het meest tot de verbeelding spreekt het opschonen van de Wallen. Van oudsher bepaalt dit gebied met zijn raamprostitutie en coffeeshops het internationale imago van de stad waar alles kan. Sinds enkele jaren is Amsterdam echter bezig om het aantal ‘ramen’ en coffeeshops terug te brengen, om de buurt minder kwetsbaar te maken voor voor de criminaliteit.

Het einde van het tijdperk van laisser faire laisser passer viel samen met de komst van burgemeester Job Cohen begin 2001. Enkele weken na Cohens aantreden deed de politie een inval in het clubhuis van de Hell’s Angels. Na een jaar pleitte hij in een nieuwjaarstoespraak voor een optredende overheid, want: „Zoals het nu gaat, kan het niet langer.” De Amsterdamse bevolking was de criminaliteit namelijk spuugzat, bleek uit enquêtes, en eiste dat de burgemeester een crimefighter werd.

In de strijd tegen de misdaad heeft Amsterdam omstreden maatregelen genomen. Zo registreert de Amsterdamse politie van tijd tot tijd bij acties op straat alle scooterrijders; op die manier kunnen overvallers en rovers op scooters later makkelijker worden teruggevonden. De politie neemt op de weg ook dure auto’s in beslag als de eigenaar niet kan verklaren hoe die is betaald.

De criminaliteit is de afgelopen vijf jaar over de hele linie steeds gedaald, maar allesbehalve verdwenen. De hoofdstad worstelt nog altijd met gewelddadige overvallen en schietpartijen.

Kraakpanden en coffeeshops zijn de afgelopen jaren naar verhouding mild bejegend. De ontruimingsrondjes van de politie beperkten zich altijd tot de panden die nog geen jaar leeg stonden toen ze werden gekraakt. Coffeeshops werden gedoogd zolang ze harddrugs en minderjarigen buiten de deur hielden.

Die ‘tolerantie’ is onder druk komen te staan door het Rijk, dat coffeeshops uit de buurt van scholen wil houden en het kraken heeft verboden. Amsterdam ziet niets in beide maatregelen. Maar waar Amsterdam tot nog toe vasthoudt aan een eigen coffeeshopbeleid, is de hoofdstad bij het kraken wel meegegaan met het Rijk. Nu Amsterdam weer meer law-and-order is geworden, rijst de vraag of de Amsterdamse coffeeshops nog lang in deze vorm gedoogd zullen worden.

Rectificaties / gerectificeerd

Correcties & aanvullingen

Kraker zwaar mishandeld

In het artikel ‘De tijd van laisser faire is voorbij’ (28 september, pagina 4) stond dat een kraker bij krakersbolwerk Vrankrijk is doodgeslagen. Dat is onjuist. De kraker werd zwaar mishandeld en is blijvend invalide.