Mijn jeugd schrijf ik zo niet van mij af

Na het succesvolle ‘De helaasheid der dingen’ komt Dimitri Verhulst opnieuw met een autobiografische roman.

„Dit boek is geen brief aan mijn moeder.”

Cover van het boek De laatste liefde van mijn moeder van Dimitri Verhulst

‘Waarom moest zij nu ineens patat boem direct weggaan?’ vraagt de vader zich af in Dimitri Verhulsts roman De helaasheid der dingen. Wel, omdat zijn vrouw het zat is om haar servies en zichzelf in elkaar gebeukt te zien, als hij weer lam thuiskomt. En omdat ze de kans kreeg. Met dank aan haar minnaar, een brave arbeider die met haar een heel nieuw leven wil beginnen. Over die moeder, die in De helaasheid... vrijwel buiten beeld bleef, gaat Verhulsts pas verschenen roman De laatste liefde van mijn moeder. Het boek beslaat het reisje naar het Zwarte Woud dat moeder Martine, nieuwe man Wannes en de 11-jarige zoon Jimmy maken. Na de vakantie zet Martine Jimmy de deur uit.

Jimmy, dat is dus Dimitri Verhulst. Althans, hij zegt het lachend: ook hij mocht ooit een busreis maken naar het Zwarte Woud, met zijn moeder en haar nieuwe liefde. En werd daarna op straat gezet, om weer bij zijn alcoholistische vader te gaan wonen. Praat Verhulst over Jimmy, dan spreekt hij soms in de ik-, soms in de hij-vorm. Hij heeft zijn moeder nu een kwart eeuw niet gezien.

Waarom heb je na ‘De helaasheid der dingen’ opnieuw een boek over je jeugd geschreven?

„Het stond op de rol. Bij leven en welzijn zou het boek er sowieso gekomen zijn. Niet iedereen wordt verlaten door zijn moeder. Mij is dat nu overkomen en ik vind het goed daarover te schrijven.”

Levert het je ook iets op?

„Therapeutisch, dat het mij zou helen? Integendeel. Ik schrijf mijn jeugd niet van mij af, ik haal ze weer naar mij toe. Plots moet ik weer over mijn jeugd praten. Het is niet zozeer dat ik iets oplos, ik kan het probleem er alleen maar groter mee maken. Terwijl ik zo’n boek maak is het voor mij ook van belang te beseffen dat ik een roman aan het schrijven ben en niet met enige vertraging mijn dagboek.”

Maar Jimmy lijkt wel op jou.

„Ja, in die zin dat het een jongetje is dat in zeer absolute termen spreekt. Hij zegt: ik praat nooit meer tegen je! Om een half uur later toch weer te spreken. Zo’n jongetje ben ik ook geweest. We lijken ook op elkaar in een zekere ontevredenheid met de eigen identiteit. Het voortdurend denken dat het beter zou zijn geweest indien hij iemand anders was. In dat miscontent zijn kan ik me ook vinden. Tot het moment dat zijn moeder hem de deur uitzet zijn we bijna tweelingbroers, Jimmy en ik.”

Begrijp je waarom een moeder haar kind verlaat?

„Als ik aan mijn eigen moeder denk... We doen soms heel erg romantisch over mei ’68, de seksuele revolutie. Een feest van de vrije wil en de vrije rede. Maar mijn moeder was een jong meisje uit een katholiek nest, net als mijn vader. Zij hadden geen toegang tot voorbehoedsmiddelen. Dat was verboden, ondanks al die bevrijding waar men over sprak in Parijs en Amsterdam. Ze had daar de handtekening van haar ouders voor nodig en die zou ze zeker niet gekregen hebben want het was godslastering, neuken voor het huwelijk. Ze was zwanger en dan moest je trouwen. Dus dat waren twee jonge mensen van, ocharm, 19 jaar, met een kind. Ze kenden elkaar amper. Die zitten daar plots ouder te zijn terwijl hun ganse jeugd nog moest beginnen.”

Dus je kunt er begrip voor opbrengen?

„Wel, ik vind dat ze te weinig hun leven in beide handen genomen hebben. Mijn moeder uiteindelijk wel. Daar was moed voor nodig, want ze dacht natuurlijk dat mijn vader haar vermoord zou hebben. Ze had hem ook gezien in zijn woeste buien dus ze nam dat wel heel erg ernstig.”

Ze heeft haar leven ook in eigen hand genomen door jou te verlaten.

„ Ja, anderhalf jaar na de scheiding. Dat ging redelijk geruisloos. Plots zei ze: je bent hier niet meer welkom. Daar is geen onweer aan voorafgegaan. Daarom moest ik ook zo’n boek schrijven waarin het eigenlijk redelijk rustig is.”

De beslissing van Martine in het boek is moeilijk in te voelen. Zo groot lijken de problemen niet. Je had haar ook gemener kunnen maken.

„Maar dat was niet zo. De uitdaging van het boek was: hoe kan ik dit grote drama dat zich in alle rust voltrok, in alle rust brengen. Zonder theatrale effecten. Daarom wilde ik het ook zo lang mogelijk over de reis laten gaan. Ik was ook op die bus. Met een stiefvader. Die wilde dat ik papa zei.”

Hoe zou een stiefvader zich wel moeten opstellen?

„Kijk, ik had geen moeite met het feit dat ik bevelen moest opvolgen van iemand die mijn vader niet was. Maar wat ik niet aanvaardde was dat ik toneel moest spelen voor de buitenwereld en hem met vader aanspreken, want dat was hij niet. Mijn vader was een beul, ik was dolgelukkig dat ik niet meer hoefde te leven in die ruzies. Maar hij was wél mijn vader, en die eerlijkheid wou ik altijd bewaren. Wanneer je Jimmy dan dwingt om die man met ‘vader’ aan te spreken, wordt hij zeer revolutionair.”

Heeft Jimmy er een aandeel in gehad dat zijn moeder wegging?

„Nu, ik zal zeggen dat hij niet het makkelijkste kind was. Maar hij worstelt met een gans ander probleem: hij heeft zijn hele leven lang zijn moeder voor zichzelf gehad. Plots moet hij haar delen. Dat is een fase waar kinderen normaal op een leeftijd van twee door moeten. Eigenlijk was hij de poedel van zijn moeder. De troost. Ook al was hij het ongeluk, aanvankelijk. Ik heb veel in het bed van mijn moeder gelegen als mijn vader niet thuis was.”

Hoop je dat ze het leest?

„Wel, ze zal waarschijnlijk vernemen dat het bestaat en dan heb ik liever dat zij het leest, dan dat ze er door anderen over laat vertellen. Maar het is geen brief aan mijn moeder.”

Maar als ze contact opnam...

„Het zou geen feest zijn om elkaar terug te zien. Je zou alleen maar vaststellen dat alles te laat is. Ze is nog jong, nog geen 60. Maar alle indrukwekkende fases in mijn leven heb ik alleen maar na te vertellen, ze was er niet bij. En alle grote momenten in haar leven zijn mij ontgaan.”

Waar had ze bij moeten zijn?

„Alleen al het feit dat je een ventje bent van 16 jaar en je hebt eindelijk een lief. Je bent altijd de lelijkerd van de klas geweest en denkt: ik ga nooit een lief hebben, en plots heb je er een. Dat spannende gevoel om voor het eerst met je lief thuis te komen heb ik nooit meegemaakt. Nooit verantwoording hoeven afleggen voor mijn keuzes. Daar begint het eigenlijk al.”

De kritieken op dit boek waren niet goed. Is dat een reden om het onderwerp jeugd te laten rusten?

„Gaan we joodse schrijvers verwijten dat zij zoveel over de holocaust hebben geschreven? Dat is een beetje lullig vind ik. Niemand heeft ooit Mondriaan verweten dat hij 40 jaar lang kottekes heeft geschilderd. Daarom is hij Mondriaan, omdat hij 40 jaar lang kottekes heeft geschilderd. Daarbij komt het globale beeld van een boek pas achteraf. Ik heb ook op De helaasheid der dingen veel slechte kritieken gehad, terwijl nu algemeen wordt aangenomen dat het een mijlpaal was in de Vlaamse literatuur. Zo’n klein gezinsdramaatje heeft ook zijn plaats in de vaart der volkeren.”

Dimitri Verhulst: De laatste liefde van mijn moeder. Contact, 235 blz. € 19,95