Macht Chávez in parlement ingeperkt

Nieuwsanalyse

De Venezolaanse president Chávez krijgt na vijf jaar weer te maken met oppositie in het parlement. Voortaan heeft hij de steun van politieke rivalen nodig.

Philip de Wit

De Bolivariaanse revolutie van Hugo Chávez heeft bij de parlementsverkiezingen van gisteren een zware tegenslag gekregen. De socialistische president had de Venezolaanse kiezers in de campagne nog wel goedkope televisies, koelkasten, waterkokers en creditcards met lage rentes beloofd, maar zelfs dat mocht niet baten.

De linkse PSUV-alliantie van Chávez blijft de grootste, maar verloor haar cruciale tweederde meerderheid in de Nationale Vergadering (165 zetels). Voor belangrijke wetswijzigingen en hoge benoemingen, zoals die van opperrechters, moet de president voortaan steun zoeken bij politieke tegenstanders.

De oppositie, verenigd in de Democratische Eenheid, won zeker 60 zetels en keert na vijf jaar afwezigheid overtuigend terug in het parlement. In 2005 boycotten enkele oppositiepartijen de verkiezingen uit protest tegen het nieuwe geautomatiseerde kiessysteem: een strategische fout die de president aangreep om zijn invloed te vergroten.

Nu deed oppositie volop mee en ze claimt zelfs de absolute meerderheid van de stemmen, 52 procent, te hebben gewonnen. Het bericht, vanochtend alleen nog officieus bevestigd door een lid van de kiescommissie, is een grote symbolische overwinning in aanloop naar de presidentsverkiezingen in 2012. Absolute winst van de oppositie zou de onvrede in stedelijke gebieden onderstrepen. Chávez heeft het kiesdistrictenstelsel onlangs zo gewijzigd, dat zijn grotere aanhang op het platteland onevenredig veel gewicht heeft.

De uitslag toont dat de populariteit van de president, die dankzij een grondwetswijziging in 2009 ongelimiteerd herkozen kan worden, dit jaar voor het eerst onder druk staat. Het land verkeert in een zware economische crisis, terwijl de rest van het continent economisch weer groei laat zien. Het dagelijks leven wordt geteisterd door misdaad en toenemend geweld. In Irak, qua bevolkingsomvang net iets groter dan Venezuela, vielen vorig jaar 4.644 burgerdoden, volgens Iraq Body Count. In Venezuela waren datzelfde jaar meer dan 16.000 moorden.

Ondanks alle misère is Chávez toch, en met afstand, de feitelijke winnaar van de parlementsverkiezingen geworden. De campagne was ook een ongelijke strijd. De president heeft het staatsapparaat en alle staatsmedia op grote schaal ingezet. De partijen binnen de coalitie van de oppositie daartegenover vormden geen echte eenheid en voerden individueel campagne. Het ontbrak hen aan een duidelijk gezicht – voor de presidentsverkiezingen in 2012 hopen ze nu één goede kandidaat naar voren te kunnen schuiven.

Venezolanen die voor de socialistische overheid werken, zullen ook niet snel tegen de president te kiezen. Onder ambtenaren heerst een sfeer van intimidatie, of ze nu voor het staatsoliebedrijf werken, of bepaalde ministeries.

En de onvoorspelbare Chávez is ook nog lang niet uitgespeeld. Volgens de voorlopige tellingen heeft zijn Socialistische Partij zeker 94 zetels behaald. Als hij bij de definitieve telling op 99 van de 165 zetels uitkomt – theoretisch nog mogelijk – behoudt hij de drievijfde meerderheid om versneld decreten uit te kunnen voeren.

Daarnaast wordt het nieuwe parlement pas begin volgend jaar geïnaugureerd. Tot die tijd kan Chávez nog met zijn huidige tweederde meerderheid in de Nationale Vergadering zijn zin doordrijven.

Zo is met de uitslag van gisteren een gespannen fase in Venezuela aangebroken. De vraag blijft in hoeverre de autoritaire Chávez de terugkeer van de oppositie zal accepteren. Tegelijk was het de aftrap voor de presidentsverkiezingen. Chávez zal er alles aan doen een volgende ambtstermijn veilig te stellen. De Bolivariaanse revolutie moet voort, oppositie of niet.