Willem van Nassov

Je leest een brief of een verhaal. Niks bijzonders. Tot je nog eens goed kijkt. Hé, wat is dat? Er zit een naam in verstopt. Waarom is dat?

Willem van Nassov. Die naam zat in de Troonrede verstopt. Je moest de eerste vijftien zinnen nemen, en dan van elke zin de eerste letter opschrijven.

Willem van Nassov? Vroeger kon je de V lezen als een U. Dan staat er Willem van Nassou. Dat is de oude naam van Willem van Oranje, de stamvader van het koningshuis.

Dinsdag las koningin Beatrix die Troonrede voor. Sommige mensen vinden dat er geen moeilijke woorden in mogen staan. Of lange zinnen. De Troonrede gaat namelijk over de plannen van de regering. Iedereen moet die kunnen begrijpen, zeggen deze mensen.

Wat zouden die mensen van zo’n letterspelletje vinden? Want dat is helemaal niet makkelijk! Ja, als je het eenmaal weet wel. Maar niemand had natuurlijk vooraf verteld dat dit raadsel in de Troonrede verstopt zat.

Vroeger herkenden mensen zo’n verstopte boodschap sneller.

Ze waren er meer aan gewend. Er werden toen vaak zulke raadseltjes in brieven verstopt. Een onderzoeker uit Leiden, Nadine Akkerman, las heel veel oude brieven uit de zeventiende eeuw. Pas na een tijdje begon ze het zelf ook te zien, zegt ze. Allerlei spelletjes vond ze erin. Anagrammen zijn een ander voorbeeld van zulke spelletjes. Roer de letters van een woord elkaar, en je hebt er eentje. Dezeraap is dus een anagram van Zeepaard.

Als je zo’n anagram naar iemand stuurde, was dat ook een beetje plagen. Ben jij wel slim genoeg om dit op te lossen? Voor echt geheime boodschappen waren ze niet bedoeld. Daarvoor kon je beter onzichtbare inkt gebruiken, of een geheime sleutel, zegt Nadine.

En het spel met de eerste letters? Dat gebruikten mensen bijvoorbeeld om ‘per ongeluk’ toch iets te zeggen wat verboden was. En ze konden ermee laten zien dat ze ‘erbij hoorden’, zegt Nadine. Zo van: ik sta ook achter het koningshuis, en daarom herken ik meteen de verstopte naam (zoals Willem).

De verstopte naam was dan een ‘symbool’ voor een groep mensen die koningsgezind waren.

Zulke symbolen waren het hardste nodig als er mensen tegen de koning of koningin waren. In de zeventiende eeuw was dat zo, zegt Nadine. Misschien werden de spelletjes daarom juist in die tijd vaak gespeeld.

In dit stukje zit ook een naam verstopt: in de 8 eerste letters van 8 zinnen (achterelkaar). Zie je het?