Voetballers zijn eigenlijk net mensen

Buitenlandse voetballers voelen zich in Nederland vaak verloren. Jonathan Reis is niet de enige die uit de bocht vloog. Goede begeleiding is cruciaal.

Je zult maar voetballer zijn, jong, getalenteerd en ook nog buitenlander. Er wordt veel van je verwacht. Niet alleen dat je je talenten waarmaakt en wekelijks uitblinkt, maar ook dat je je aanpast, je keurig volgens Nederlandse waarden en normen gedraagt. Kun je de druk niet aan en vlieg je een of twee keer uit de bocht, zoals de 21-jarige Braziliaan Jonathan Reis van PSV, dan loop je de kans terug naar huis gestuurd te worden en word je door je familie ontvangen als loser.

Om dat te voorkomen zetten profclubs mensen, sociale instanties, psychologen en sociologen in om niet alleen buitenlandse maar ook jeugdige Nederlandse voetballers te begeleiden op weg naar een veilige positie in de jungle. „Het zijn ook mensen”, benadrukt Toon Gerbrands, directeur van AZ en medeoprichter van het overlegorgaan NLCoach. „Club en coach zijn verplicht mee te voelen, te luisteren en te helpen. Zij bepalen niet uitsluitend zoals in vroeger tijden wat spelers moeten doen. Zonder compassie ben je voetballers niet van dienst. Leer ze kennen, leer ze begrijpen en handel daarnaar wanneer je een plan wilt uitvoeren. Zonder te luisteren word je als coach geen kampioen.”

Gerbrands verwijst naar een profiel dat hij samen met de voormalige coach van AZ, Louis van Gaal, op schrift stelde: ‘De speler in de 21ste eeuw’. Een aantal kernpunten: Gezinssituatie wijzigt: minder stabiliteit; meer lifestyleproblemen; het karakter van de speler wordt belangrijker; gevoeliger voor mentale en fysieke burn out; gevoeliger voor conflicten; motivatie minder sterk en variabeler; vindt het moeilijk om kritiek te accepteren; onafhankelijker – minder volgzaam; is heel erg met zichzelf bezig; minder loyaliteit: pick and choose. „We zijn met mensen bezig. Mensen hebben hun eigen beleving. Mensen maken fouten. Die fouten kun je niet uitsluiten. Bij AZ zijn we wakker geworden. We willen proactief zijn en niet langer reactief.”

Van Gaal laat bij Bayern ’s morgens voor de training formulieren uitdelen waarop de spelers kunnen invullen hoe ze hebben geslapen, wat ze van de dag verwachten, hoe het thuis is, of ze lekker hebben gegeten. Gerbrands is onder de indruk van wat ze bij Chelsea doen aan lifestyleproblematiek. „Spelers krijgen elke dag een maaltijd van de club, maar op hun vrije dag moeten ze zelf koken op hun appartement. Ze krijgen daarom kookles, moeten dan vervolgens koken voor de coach. En passant leert de coach de omgeving kennen waarin de speler leeft.”

PSV-directeur Marcel Brands is het eens met Gerbrands, met wie hij bij AZ samenwerkte. „We doen er bij PSV zoveel mogelijk aan om jonge spelers en vooral buitenlanders te begeleiden. Moeten we Reis in de steek laten, omdat hij weer over de schreef is gegaan? We hebben het over een mens. Moeten we die jongen in de goot schoppen met al zijn problemen? Hij toont goede wil en wordt wekelijks intensief begeleid door drie specialisten. Afkicken is een lang proces. Ik heb hem zelf teruggehaald uit Brazilië, omdat hij daar bezig was met afkicken. Ik kan hem nu niet laten vallen.”

Manager Jan van Halst van FC Twente noemt spelers als de inmiddels vertrokken Oostenrijker Marko Arnautovic, die op zeventien-jarige leeftijd naar Nederland kwam. Een straatschoffie uit Wenen. „Zoals bij de meeste clubs hebben we gastgezinnen voor jonge spelers, zo ook voor Arnautovic. Uiteindelijk moesten we zijn ouders naar Enschede halen om hem te helpen en niet te laten vereenzamen. Toen ik bij Ajax speelde, sliep ik soms op één kamer met Zlatan Ibrahimovic. Hij lag soms tot diep in de nacht te vertellen hoe eenzaam hij was. Bijna huilend. De volgende dag was hij de macho. Wij bij FC Twente doen veel aan begeleiding. Er is een heel team dat zich ook bezighoudt met vriendin of vrouw, met kinderen en zaakwaarnemer. Vaak praten over onze cultuur. Regels, bureaucratie, taallessen. Daarom halen we jonge spelers al vroeg naar onze voetbalacademie. Dan groeien ze in onze cultuur.”

Gerbrands waakt voor vereenzaming van buitenlanders bij AZ. „We hadden hier een Mexicaan die niet bekend was met de status van een fietser in Nederland. Voorrang? Ja, jongen. Als hij een fietser dood had gereden hadden de media weer geschreven: ‘AZ-voetballer rijdt fietser dood’. Voordat je van die negatieve beeldvorming af bent, ben je een jaar verder.” Het verhaal over Portugees sprekende spelers die niet begrepen waarom ze bij een tankpasje van hun lease-auto de vraag kregen: ‘vervangende auto, ja of nee?’ Bent u wel eens in het buitenland geweest, was de vraag aan mij. Nederland is een land met wonderlijke gebruiken, en we vinden dat iedereen die moet begrijpen. Aziaten lachen een blunder weg. Dat vinden wij raar. Omdat wij ons als Nederlanders wel snel kunnen aanpassen, kunnen we dat niet van mensen uit andere culturen verwachten. Zo’n jonge Braziliaan bij PSV wordt vast goed begeleid, maar het is en blijft een jongen uit een andere cultuur. Vereenzaming ligt altijd op de loer. Die jongens staan onder immense druk. Een paar keer snuiven en zuipen kan gebeuren. Zeker niet goed, maar gebrek aan begrip, aandacht en liefde kan desastreuze gevolgen hebben.”

Sef Vergoossen, die in 2008 PSV als interim-coach naar de landstitel leidde, vindt juist dat een geval als Reis PSV tot meer introspectie moet leiden. „PSV moet lering trekken uit de recidive van Reis. Er is echt iets fout gegaan. Ik ben in 2008 door PSV-directeur Jan Reker gevraagd om in deze sfeer wat te doen. Maar toen werd ik coach als opvolger van Ronald Koeman. Ik heb toen aan Reker gevraagd wat er met die functie ging gebeuren. Ja, daar werd voor gezorgd. Ik heb er nooit meer over gehoord. Ik heb dus nu mijn bedenkingen. Doet de huidige elftalleider meer dan af en toe wat praten. Ik vrees dat met Reis geen goede afspraken zijn gemaakt. Het gaat om een jongen uit een vreemde cultuur die in de cruciale fase van zijn ontwikkeling verkeert. Je moet er bovenop zitten, alle specialisten aantrekken die nodig kunnen zijn. Niet alleen uit menselijk oogpunt. Maar zakelijk gezien: als hij nauwgezet begeleid wordt, kan hij de club veel geld opleveren. Aan een speler in de goot verdient niemand wat.”

Nederlandse clubs hebben nood aan geld. Mede daarom werd vorig jaar op initiatief van de Eredivisie BV een werkgroep opgericht. Alle clubs wisselen onder het motto ‘Samenwerken in concurrentie’ ervaringen uit over onder meer medische begeleiding, opleiding en cultuurlessen. Op de eerste sessie werden deskundigen van het Tropeninstituut uitgenodigd, om te vertellen over Afrikaanse en Zuid-Amerikaanse gebruiken. „Als Nederlandse clubs niet meer met geld de achterstand op grote voetballanden kunnen overbruggen, dan moeten we onze krachten bundelen op andere gebieden”, weet werkgroeplid Gerbrands. „Mensen moeten mensen helpen, de sterke mensen de zwakke mensen. We hebben elkaar nodig.”