Stilte voor de storm van Geert, Mark en Maxime

Prinsjesdag werd in meer dan één opzicht gekenmerkt door een sfeer van Stilte voor de Storm. Wat er was, is er niet meer. Wat er aan komt, is er nog niet. En intussen regeert een kabinet dat steunt op 26 Kamerzetels. De verwachting straks weer mee te doen geeft het CDA de moed – ondanks halvering bij de laatste verkiezingen – een rol te zoeken als constante factor in het Nederlandse staatsbestel.

Toch zit er storm in de lucht. Ondanks het uitgedragen optimisme lopen er in Den Haag niet veel mensen rond die met een blij en onbezorgd gemoed het door de PVV gedoogde minderheidskabinet van CDA en VVD tegemoet zien. Velen verbergen hun twijfel en zorg onder vederlichte waarheden als ‘Er moet worden geregeerd’ en ‘Er is geen andere meerderheid’.

Het CDA dat zich verheugt op het kabinet-Rutte is een kleinere, conservatievere partij dan het ‘big tent’ Christen-Democratisch Appèl dat Piet Steenkamp in 1980 voor ogen stond. De druk op de twee bij naam bekende twijfelaars binnen de CDA-fractie zal tot na het partijcongres een Penoza/Soprano-karakter houden. De bejegening van de eens gewaardeerde uitstappers Klink en Schinkelshoek was tekenend.

Oproepen tot bezinning van een reeks prominenten tot en met de informateur van Balkenende IV, Herman Wijffels, zijn afgedaan als stuiptrekking van een generatie die de moderne tijd niet begrijpt. Waarmee Maxime Verhagen en zijn publicitaire bodyguard senator Hans Hillen iedere suggestie afwijzen dat het CDA zou moeten nadenken over rol en roeping. Regeren is het devies.

Het is inderdaad lang geleden dat het CDA zo veel pluche kon claimen. Geert Wilders past deemoedig; hij weet dat hij geen bewindslieden kan leveren. Het CDA haalde in juni 21 Kamerzetels, zweeft deze week in de peilingen rond 14 zetels en kan desondanks aanspraak maken op bijna de helft van de tien ministersposten en tien staatssecretariaten die het kabinet-Rutte volgens de plannen gaat tellen. Een meesterzet.

Meedoen berust officieel op de veronderstelling dat door omhelzing de aan de PVV verloren kiezers weer terugkomen. Wijffels voorspelde dat streng immigratie- en justitiebeleid aan de PVV wordt toegeschreven en het CDA geen spijtoptanten zal opleveren. De Statenverkiezingen van 2 maart geven een eerste antwoord.

De aanhoudende stilte binnen de VVD is een verschijnsel dat antropologische studie waard is. Wie daar overwoog een piep te geven, kon de afgelopen maanden rekenen op een telefoontje van partijvoorzitter Opstelten. Zijn alle leden die er toe doen, content met de nu ingezette koers ‘waar rechts zich de vingers bij aflikt’?

Voormalig partijleider Voorhoeve, die zijn VVD-lidmaatschap heeft opgezegd, werd subiet verwezen naar het zwerversgraf van de liberale beweging. Hij kan daar afrikaantjes begieten met oud-Kamervoorzitter Weisglas en eurofiel Gijs de Vries. Er zijn ongetwijfeld nog een paar libertaire liberalen die vandaag of morgen uit hun zomerstalling tevoorschijn komen. Of in gedachten de oversteek maken naar pakweg D66, deze week in de Politieke Barometer op 3 zetels winst vergeleken bij 9 juni.

Bij het overgrote deel van de huidige VVD-prominenten heerst een aan anesthesie grenzend vertrouwen in Mark Rutte. Nu we eindelijk de grootste zijn, gaat hij de linkse hobby’s aanpakken, overbodige regels en subsidies snoeien en de overheid op maat knippen. Mark laat de rechtsstaat niet in gevaar komen. Hij zal geen moeite hebben om oud-partijgenoot Wilders in toom te houden. En overigens zijn we het eens met de PVV dat de islam de westerse tolerantie onbeantwoord laat.

Kortom, doen dat kabinet. Volgens de berichten hebben CDA, VVD en PVV na de hervatting van hun formatiepoging met dubbele energie gewerkt aan een regeer- en een gedoogakkoord. Tot die er liggen, is niet zeker of Geert Wilders echt wil, of hij bijvoorbeeld bereid is de gevraagde concessies te doen op dat deel van zijn programma dat voor zijn achterban de verzorgingstaat wil beschermen.

Het ligt voor de hand dat de drie het verst gaan op de punten waar zij het wel min of meer over eens zijn. Zoals terugbrengen van het aantal ministeries, zwaar snoeien in het aantal ambtenaren en de geldstroom richting gemeentes en provincies, snijden op kunst, ontwikkelingshulp. Terwijl de bevroren woningmarkt niet wordt ontdooid, omdat de hypotheekrenteaftrek een heilig huis is.

Of op de zorg meer miljarden worden beknot dan De Jager en Klink in de Miljoenennota al deden, hangt er van af waar Wilders de grens trekt. Veel op overheid en zorg ingeboekte bezuinigingen staan stoer, maar zijn in de praktijk uiterst onzeker. En als zij worden gehaald komen de kosten vaak op een andere manier terug. Het zou niet verbazen als de drie partijen het eens worden over minder bezuinigingen dan Rutte’s piketpaal van 18 miljard. Het overgangskabinet heeft gemakshalve al 3,2 miljard aan bezuinigingsolie gedruppeld.

De ‘linkse’ oppositie zal volgende week voor die 3,2 miljard een gemeenschappelijk alternatief indienen. Zei de een. Er komt een tegenbegroting, zei de ander. Nou nee, we bekijken ieder voorstel op zijn eigen merites, zei de derde. Voorlopig heeft de oppositie, links of anderszins, nog geen gemeenschappelijke taal ontwikkeld. En D66-leider Pechtold wil die ook niet spreken. Nu afwachten of het kabinet-Rutte, als het er komt, wel tot een gedeelde visie komt, en niet steeds moet reageren op de jongste verontwaardiging van zijspanrijder Wilders.

En de koningin? Die mocht de Troonrede voorlezen van een kabinet in staat van verdamping. In afwachting van een kabinet dat haar voorlopig niet ziet zitten. Ook de Oranje barometer wijst naar Instabiel.

Wilt u reageren? Email de auteur (opklaringen@nrc.nl) of schrijf online op www.nrc.nl/opklaringen