Destructie wordt desillusie bij Bijl

Vanaf het begin van zijn carrière, begin deze eeuw, koesterde Marc Bijl (1970) zijn gothic imago. Hij hulde zich in zwarte kleren, tooide zich met gotische symbolen en was bassist in de band Götterdämmerung. Zijn werk sloot daar naadloos bij aan; Bijls oeuvre zat vol graffiti, destructie en druipende zwarte verf. Alleen: zijn vleermuizenimago stond hem bij een deel van de toeschouwers nogal in de weg. Waarom zou je een kunstenaar serieus nemen die welbewust in een postpuberaal imago blijft hangen?

Blijkbaar is dat besef ook tot Bijl doorgedrongen, want voor aanvang van zijn nieuwe expositie bij Upstream Gallery in Amsterdam, de eerste na zijn veertigste verjaardag, kondigde hij aan dat dit de laatste expositie is van Bijl-oude-stijl.

Bijl ziet zijn toekomst nu in de abstractie. En inderdaad, bij de ingang van Upstream staat een kubusvormige constructie van Heras-hekwerk die met zwart glanzend plastic is omtrokken – onmiskenbaar een verwijzing naar de Ka’aba, het centrale heiligdom van de islam. En in de vlakverdeling van de spiegels van het werk 9/11 666 777 is een Mondriaan-patroon te herkennen.

En toch lijkt Bijl wat uitgeblust. Zo kalkte hij bij Upstream weer een beladen code in spiegelschrift op de wand (666, het teken van het beest); opnieuw stak hij een metalen symbool op de galeriemuur in brand (een davidster). Daardoor verlies je gemakkelijk uit het oog dat Bijl, met zijn vermogen confronterende, pakkende beelden te maken, soms wel degelijk iets interessants opmerkt over de overeenkomst tussen religieuze en artistieke symboliek, of over het onvermogen van hedendaagse kunst zich te mengen in ethische en religieuze kwesties. In die zin valt er veel te zeggen voor Bijls afscheid van de jeugd, maar toch is het ook om melancholiek van te worden: opnieuw maakt een aanstormende adolescent plaats voor een gedesillusioneerde volwassene.

Hans den Hartog Jager

Marc Bijl: 9/11 666 777. T/m 23 oktober in Upstream Gallery, van Ostadestraat 294, Amsterdam. Wo t/m za 13-18u. Inl: www.upstreamgallery.nl