De massa als de nieuwe mecenas

Financiering van kunst door aandeelhouders is in opkomst. Zelfs banken blijken geïnteresseerd in ‘crowdfunding’.

Op een onbereikbaar eiland in Amsterdam-West wil kunstenaar Leonard van Munster een beeld uit het water laten verrijzen. Hij heeft 35.000 euro nodig voor Under Heaven 3. Gistermiddag had hij al 43 procent van zijn budget binnen: vier donateurs zegden Van Munster 15.039 euro toe. Hij heeft nog 157 dagen om de rest te financieren.

Under Heaven 3 is een van de eerste projecten op de nieuwe website van het Amsterdams Fonds voor de Kunst. Die organisatie geeft jaarlijks 8,5 miljoen euro subsidie – geld van de gemeente – aan lokale kunstenaars. Die zouden volgens het fonds echter niet alleen afhankelijk moeten zijn van de gemeentelijke subsidie. Een tweede bron van inkomsten vormen kunstliefhebbers op internet. Op Voordekunst.nl, deze week gepresenteerd op het media- en technologiefestival Picnic in Amsterdam, kunnen donateurs een kunstwerk steunen voor minimaal tien euro.

Voordekunst.nl is een vorm van crowdfunding: een project wordt (deels) betaald door fans die een project of een kunstenaar niet per se persoonlijk hoeven te kennen. De massa is de mecenas. Of platter gezegd: met de pet rond op internet. De Britse rockband Marillion is een van de pioniers: in 1997 financierden Amerikaanse fans een tournee van de band door de VS.

Crowdfunding is een antwoord op de bezuinigingen van de overheid en culturele fondsen, stelden deskundigen deze week tijdens het Picnic-festival. Naast het Amsterdams Fonds voor de Kunst, kondigden ook ABN Amro en de Europese Commissie crowdfunding-initiatieven aan. Alle experts benadrukten dat zo’n project alleen slaagt als het aan strikte voorwaarden voldoet. Een project moet niet te breed en te open zijn.

Dat overkwam het bekendste Nederlandse voorbeeld van crowdfunding, Sellaband. Op die site konden fans musici steunen. Wie voldoende aandeelhouders had, mocht een album opnemen. Maar het aanbod op Sellaband werd al snel te groot, er kwam geen bestseller die de website uit de kosten kon trekken en in februari ging de site failliet. Snel daarna volgde een doorstart in Duitse handen.

„Sellaband zou de techniek verzorgen van Voordekunst.nl”, zegt Roy Cremers van het Amsterdamse Fonds van de Kunst. „Hun faillissement zorgde voor enige vertraging. Met een andere technische partner gaan wij in november officieel van start.” Cremers zegt dat hij heeft geleerd van Sellaband. Zo houdt hij de site in eerste instantie gesloten. Het fonds bepaalt welke projecten worden aangeboden, bezoekers kunnen (nog) geen initiatieven aandragen. Donateurs krijgen geen geld, hun rendement is in natura: korting op een kaartje, een workshop of een voorstelling in een bedrijf.

Een ander voorbeeld van crowdfunding is Cinema Reloaded, dat arthousefilms financiert, of TenPages.com, waar schrijvers een manuscript kunnen plaatsen. Een aandeel kost 5 euro en wie 2.000 euro verzamelt in vier maanden wordt uitgegeven. In zeven maanden verschenen zestien titels.. Grote organisaties als de Europese Commissie (IIP/Create) en ABN Amro (Seeds.nl) onderzoeken wat massafinanciering kan betekenen voor creatieve ondernemers. Waarom steunt een bank een concurrerend platform? „Als de crowd leidt, kan de bank volgen”, zegt Arthur van de Graaf van Seeds.nl. Bovendien is loyaliteit van klanten belangrijk. „Aandeelhouders zijn betalende ambassadeurs van een bedrijf of kunstenaar.”