Onvermijdelijk afscheid van monument Martinair

Martinair maakte gisteren bekend op te houden met zijn passagiersvluchten. Het bedrijf blijft wel in de lucht als vrachtvervoerder binnen Air France-KLM.

Het personeel van Martinair vormt een erehaag als de 79-jarige oprichter Martin Schröder en echtgenote Tineke aankomen bij de hangar van het bedrijf op Schiphol Oost. Veel stewardessen zijn gekleed in hun vermiljoenrode uniformen. Er klinkt applaus voor de grondlegger van de Nederlandse vakantievluchten.

Binnen, op de besloten bijeenkomst, krijgen de werknemers het onvermijdelijke te horen: Martin’s Air Charter, later Martinair, dat sinds 1958 heeft bestaan, houdt op in zijn huidige vorm. Alleen de vrachtpoot blijft over. „Er vloeiden veel tranen, maar er was ook gelatenheid, we wisten dat het ging komen”, zegt stewardess Maaike Brooijmans na afloop. Alle werknemers hebben de garantie gekregen dat ze kunnen blijven werken binnen de Air France-KLM Groep, waarvan Martinair sinds begin vorig jaar deel uit maakt.

De ‘passage’ noemde Martinair zijn passagiersvervoer altijd deftig. Jarenlang had het bedrijf succes met zijn dubbele formule: vervoer van passagiers en vracht, als twee aparte operaties. Maar waar het met de vracht steeds beter ging, zakte de ‘passage’ langzaam weg en drukte Martinair sinds 2005 in de rode cijfers. Vooral de opkomst van de prijsvechters begin deze eeuw, speelde Martinair parten. In 2007 werden daarom de vluchten in Europa afgestoten en bleef alleen een handvol bestemmingen naar het Caraïbisch gebied over. Het bleek niet voldoende om de operatie in de lucht te houden.

„We vlogen nog maar met vier verouderde passagierstoestellen. Voor vervanging of het leasen van nieuwe vliegtuigen is geen geld. We konden niet anders dan ermee ophouden”, zegt directeur Paul Gregorowitsch. De afbouw van de vluchten zal geleidelijk zijn, tot eind 2011. De zeven bestemmingen die Martinair nu nog aandoet blijven tot die tijd te boeken. KLM zegt een deel van de vluchten te zullen overnemen.

Martin Schröder zelf reageert berustend op de – gedeeltelijke – teloorgang van zijn levenswerk. In een mondelinge toelichting onderkent Schröder, die in 1998 terugtrad als directeur, de economische noodzaak van de sanering. „In de luchtvaart moet je tegen een stootje kunnen. Je moet leren omgaan met teleurstellingen. Dat geldt nu dus voor mij.”

Naast de monumentale Schröder staat het langst dienende ‘personeelslid’ van Martinair: zijn echtgenote, gekleed in een rood mantelpakje. „Rood blijft mijn favoriete kleur”, zegt Tineke Schröder-Nipshagen, en ze vertelt hoe ze in dienst kwam. „Bij mijn eerste sollicitatie in april 1958 werd ik nog afgewezen. Maar een half jaar later nam Martin mij alsnog aan.” Tijdens een avondrondvlucht boven Nederland, die Martin’s Air Charter eind jaren vijftig verzorgde, ontbrandde de liefde. „Ik ben getrouwd met Martin, vandaag 48 jaar geleden. Ik stond daarna niet meer op de loonlijst, maar heb altijd in het bedrijf gewerkt. Voor mijn gevoel ben ik nog steeds in dienst.”

Martin Schröder wil geen schuldigen aanwijzen voor het verval van Martinair. Maar hij vindt wel dat het „jarenlange getreuzel” door de Europese Commissie over de overname van Martinair door KLM het bedrijf „niet bepaald heeft geholpen”. KLM bezat sinds 1968 de helft van de aandelen, maar mocht uit concurrentiebeding Martinair niet volledig inlijven. KLM en de andere aandeelhouder (Nedlloyd, later Maersk) waren daarom niet erg happig om te investeren. Eind 2008 kreeg KLM van Brussel alsnog toestemming om Martinair in te lijven, per 1 januari 2009. „Toen was het eigenlijk al te laat om de passage te redden”, zegt Ton Scherrenberg, voorzitter van de Vakbond van Nederlands Cabinepersoneel (VNC).

Luchtvaartanalist Hans Heerkens van de Universiteit Twente noemt het een „verstandige stap” te stoppen met de passagiersvluchten. „Er waren te weinig bestemmingen meer over om winst te maken. Het merk Martinair had voor de KLM Groep geen enkele toegevoegde waarde meer.” De vrachtdivisie van Martinair acht Heerkens wel levensvatbaar. „Dat is een heel andere markt. De vraag is er nu weer sterk aangetrokken.”

Paul Gregorowitsch wil nog niet zeggen of Martinair binnen Air France-KLM het vrachtmerk bij uitstek zal worden. „Maar we hebben een sterke positie, we staan op nummer 15 van de luchtvrachtvervoerders wereldwijd.”

Kunnen er nog problemen ontstaan met de overgang van het personeel? Ja, dat kan heel goed, zegt Ton Scherrenberg van de VNC. Van de 1.800 personeelsleden zullen er 600 overgaan naar KLM, de overige – onder wie alle piloten – blijven in dienst van de vrachtdivisie. Volgens Paul Gregorowitsch zal KLM zich „maximaal inspannen” voor deze werknemers. Maar wat dat betekent is nog niet duidelijk. De bonden gaan vanaf volgende week met Martinair en KLM onderhandelen over de overgang. „Van horizontaal instromen zal geen sprake zijn”, zegt Scherrenberg, „daarmee zou je de collega’s van KLM passeren.” Dit betekent dat veel stewards en stewardessen die bij Martinar purser zijn een lagere functie en een lager loon moeten accepteren. De bonden eisen dat KLM de lonen zal aanvullen tot het oude niveau bij Martinair.

Swen Laarveld, bestuurder van vakbond de Unie zegt dat de sanering op een gunstig moment komt. „KLM verwacht groei, dus er kan voor iedereen een plek gevonden worden. Een zachte landing zonder gedwongen ontslagen is realiseerbaar.” Een woordvoerder van KLM zegt dat het bedrijf de personeelsleden van Martinair „zoveel mogelijk” tegemoet zal komen – wat dat betekent wil ze niet zeggen.

Swen Laarveld vertrekt meteen na de bijeenkomst met het personeel van Martinair naar het luchthavengebouw van Schiphol om zijn vakantievlucht naar Ibiza te halen. Hij belt even later op vanuit het toestel. „Ja, ik zit op een vlucht van Transavia. Maar mijn kofferriem is van Martinair. Dat is nu een collectors item geworden.”